از قوانین حمل و نقل بین المللی کالا چه می‌دانید

با توسعه تجارت در عصر حاضر، حمل‌ و نقل بین‌المللی اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. در این میان، اطلاع از قوانین حمل و نقل بین المللی برای تجار و فعالان این حوزه ضروری به نظر می‌رسد. این قوانین و مقررات می‌توانند در هر کشوری متفاوت باشند؛ بنابراین لازم است که با قوانین کشور مقصد نیز آشنایی داشته باشید. علی‌رغم این تفاوت‌ها، بیش از 60 کنوانسیون و توافق‌نامه مشترک نیز وجود دارد که مورد تأیید تمام کشورها هستند. با آشنایی با قوانین و مقررات حمل ‌و نقل کالا، می‌توانید از بروز مشکلات احتمالی در این حوزه جلوگیری کنید؛ این مقررات برای هر نوع حمل ‌و نقلی اعم از زمینی، دریایی و هوایی تعیین ‌شده‌اند. سعی می‌کنیم بعضی از آن‌ها را شرح دهیم.

قوانین حمل و نقل بین المللی کالا

حمل‌ و نقل بین ‌المللی فرایند انتقال کالا از یک کشور به کشور دیگر است. این فرایند، قوانین و مقررات خاصی دارد که باید توسط بازرگانان و فعالان این حوزه رعایت شود. این مقررات تأثیرگذار به سه دسته تقسیم می‌شوند:

1. قوانین بین‌المللی: مجموعه‌ای از کنوانسیون‌ها و پروتکل‌های بین‌المللی هستند که کشورهای مختلف دنیا آن‌ها را پذیرفته و درموردشان اتفاق‌نظر دارند. این قوانین، چهارچوبی کلی برای حمل ‌و نقل بین‌المللی فراهم می‌کنند.
2. قوانین داخلی مؤثر بر قوانین بین‌المللی: قوانین داخلی هر کشور نیز بر حمل ‌و نقل بین‌المللی تأثیر می‌گذارند. این قوانین، توسط دولت‌های مختلف وضع‌ شده و می‌توانند با قوانین حمل و نقل بین المللی متفاوت باشند.
3. قوانین گمرکی: این قوانین که شامل مقرراتی درمورد بسته‌بندی، حمل ‌و نقل و ترخیص کالا می‌شوند، ممکن است بر حمل‌ و نقل بین‌المللی نیز تأثیر بگذارند.

به‌طور کلی، قوانین حمل و نقل بین المللی به‌منظور تضمین ایمنی و سلامت کالا و همچنین جلوگیری از بروز مشکلات احتمالی در این حوزه وضع ‌شده‌اند. بعضی از کنوانسیون‌ها و قوانین حمل و نقل بین المللی عبارت‌اند از:

کنوانسیون TIR

برای تسهیل حمل‌ و نقل بین‌المللی کالا در جاده‌ها وضع ‌شده است. در حال حاضر، 68 کشور جهان عضو کنوانسیون TIR هستند. وسایل نقلیه جاده‌ای که تحت پوشش این کنوانسیون قرار دارند، در مرزهای کشورهای عضو به بازرسی گمرکی نیاز نداشته و به‌راحتی عبور می‌کنند. این امر باعث می‌شود که فرایند حمل ‌و نقل بین‌المللی کالا تسهیل شده و زمان و هزینه‌ها کاهش یابند.

برای استفاده از کنوانسیون TIR، صاحب کالا یا راننده وسیله نقلیه باید یک سند گمرکی به نام کارنه تیر (TIR carnet) دریافت کند که سندی رسمی شامل اطلاعات مربوط به کالا و وسیله نقلیه است. این سند توسط یک مؤسسه ضامن که توسط دولت‌های عضو تعیین ‌شده است، صادر می‌شود. در صورت داشتن کارنه تیر، صاحب کالا یا راننده به پرداخت عوارض گمرکی در کشورهای عبوری نیاز نداشته و این امر باعث کاهش هزینه‌های حمل‌ و نقل بین‌المللی می‌شود. در حال حاضر، تمام کشورهای اروپایی، خاور دور و نزدیک، شمال آفریقا، آمریکا، کانادا و بعضی از کشورهای آمریکای جنوبی عضو این کنوانسیون هستند.

کنوانسیون  CMR 

کنوانسیون CMR، مجموعه‌ای از قوانین بین‌المللی است که مسئولیت شرکت حمل‌ و نقل بین‌المللی را در برابر خسارت‌های واردشده به کالا در حمل‌ جاده‌ای مشخص می‌کند. در حال حاضر، این کنوانسیون توسط بیش از ۵۰ کشور جهان به رسمیت شناخته شده و شامل تمام روش‌های حمل‌ بین‌المللی می‌شود؛ به شرطی که کالا از وسایل نقلیه جاده‌ای تخلیه نشود.

کنوانسیون CMR، مهم‌ترین راهنمای شرکت‌های حمل‌ و نقل بین‌المللی کالاست و مسئولیت‌های آن‌ها را در قبال بار و صاحبان آن مشخص می‌کند. این شرکت‌ها براساس آن، مسئول تحویل سالم کالا به مقصد هستند و در صورت بروز خسارت به کالا، باید آن را جبران کنند. همچنین، این کنوانسیون، به شرکت‌های بیمه کمک می‌کند تا کالاهای بین‌المللی را به‌طور دقیق‌تری بیمه کرده و مسئولیت‌های حمل‌کننده را مشخص و ریسک‌های خود را به‌طور دقیق ارزیابی کنند.

کنوانسیون ADR برای کالاهای خطرناک

کنوانسیون ADR، مجموعه‌ای از قوانین بین‌المللی است که ایمنی حمل‌ کالاهای خطرناک را در سطح قاره اروپا و سایر کشورهای عضو این کنوانسیون تضمین می‌کند. این کنوانسیون در حال حاضر توسط بیش از ۳۶ کشور جهان به تصویب رسیده است و شرایط حمل کالاهای خطرناک را در جاده، راه‌آهن، کشتی و هواپیما تعیین می‌کند و قوانینی درمورد بسته‌بندی، حمل‌ و نقل، بارگیری و تخلیه کالاهای خطرناک دارد. این قوانین، اساساً به‌منظور کاهش خطرات ناشی از جابه‌جایی این نوع کالاها وضع ‌شده‌اند و شرکت‌های حمل‌ بین‌المللی باید از این مقررات پیروی کنند و در صورت عدم رعایت، ممکن است مشمول جریمه یا سایر مجازات‌های قانونی شوند. با کمک کنوانسیون ADR، شرکت حمل ‌و نقل بین‌المللی می‌تواند به‌طور ایمن و مطمئن، کالاهای خطرناک را منتقل کرده و مقامات دولتی نیز راحت‌تر بر حمل‌ این کالاها نظارت می‌کنند.

قوانین ترانزیت در سازمان همکاری اقتصادی ECO 

موافقت‌نامه ترانزیتی تجاری سازمان همکاری اقتصادی ECO، مجموعه‌ای از قوانین بین‌المللی است که به‌منظور تسهیل و تسریع در حمل‌ و نقل تجاری بین کشورهای عضو، وضع‌ شده است. این موافقت‌نامه در حال حاضر توسط کشورهای دیگری مانند افغانستان، آذربایجان، ازبکستان، قزاقستان، قرقیزستان، ترکمنستان، تاجیکستان، هند و عراق نیز تصویب ‌شده است.

براساس ECO، کالاهایی که بین کشورهای عضو حمل می‌شوند، از پرداخت عوارض گمرکی و سایر هزینه‌های مرتبط با حمل‌ و جابه‌جایی معاف هستند. این امر، باعث کاهش هزینه‌های حمل‌ و سهولت بیشتر تجارت بین کشورهای عضو می‌شود؛ علاوه‌بر‌این، کالاهای ترانزیتی مشمول بازرسی گمرکی نشده و در زمان و هزینه‌های حمل‌ هم صرفه‌جویی می‌شود.

کشور ایران، از اعضای اولیه موافقت‌نامه ترانزیتی تجاری ECO است. این موافقت‌نامه، نقش مهمی در توسعه تجارت بین ایران و کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی ایفا کرده است. به‌طور کلی، هدف از تأسیس ECO، تقویت روابط اقتصادی، تجاری، فرهنگی و علمی بین کشورهای عضو بوده است.

قوانین حمل و نقل بین المللی دریایی

مجموعه‌ای از مقررات و قوانین است که به‌منظور تسهیل و ایمن‌سازی حمل‌ کالاها از طریق دریا وضع ‌شده‌اند. این قوانین توسط کشورهای مختلف جهان به تصویب رسیده و در حال حاضر، توسط اکثر شرکت‌های حمل ‌و نقل دریایی پذیرفته شده‌اند. در ایران مسئولیت شرکت حمل ‌و نقل، محدودتر از قوانین بین‌المللی است. براساس قانون دریایی ایران، شرکت حمل‌ و نقل، فقط در صورتی مسئول خسارت است که خود باعث بروز خسارت شده باشد.

مهم‌ترین قوانین حمل و نقل بین المللی دریایی عبارت‌اند از:

• مسئولیت شرکت حمل ‌و نقل: شرکت حمل‌ و نقل مسئول هرگونه خسارتی است که در طول مسیر برای کالا به وجود بیاید. این خسارت، شامل آسیب به کالا، تأخیر در تحویل کالا و حتی از‌بین‌رفتن آن می‌شود. البته درصورتی‌که شرکت حمل‌ و نقل بتواند ثابت کند که خسارت، ناشی از عوامل ‌پیش‌بینی‌ناپذیر بوده است، از مسئولیت معاف خواهد شد. همچنین، شرکت حمل‌ و نقل بین ‌المللی، مسئول صدور بارنامه، حمل و تحویل کالا در زمان تعیین‌شده و پرداخت هزینه‌های جابه‌جایی نیز هست.
• مسئولیت صاحب کالا: صاحب کالا مسئول بسته‌بندی صحیح و ارائه اطلاعات دقیق درمورد ارزش آن و تعداد آن به شرکت حمل ‌و نقل است. درصورتی‌که او مسئولیت‌های خود را به‌درستی انجام ندهد، ممکن است در صورت بروز خسارت، خودش مسئول جبران آن باشد.
• بیمه کالا: صاحب کالا باید کالای خود را بیمه کند. این بیمه می‌تواند توسط شرکت حمل‌ و نقل نیز انجام شود.
• ضمانت: صاحب کالا می‌تواند از شرکت حمل‌ برای تضمین سلامت کالای خود، مبلغی را به‌عنوان ضمانت دریافت کند.

قانون هارتر

مجموعه‌ای از قوانین است که کنگره ایالات‌متحده آمریکا در سال ۱۸۹۳ به‌منظور جلوگیری از سوءاستفاده صاحبان کشتی و شرکت‌های حمل ‌و نقل دریایی از صاحبان کالا به تصویب رساند. در قرن نوزدهم، پیشرفت‌های عظیم در بازرگانی جهان باعث رونق حمل‌ و نقل دریایی شد و این امر، به صاحبان کشتی آزادی عمل بیشتری داد تا با گنجاندن موارد معاف‌کننده در بارنامه‌ها، خود را از مسئولیت‌های مختلف مبرا کنند. قانون هارتر، این اختیارات را سلب کرد. این قانون مقرر می‌دارد که صاحبان کشتی، مسئول هرگونه خسارتی هستند که در طول مسیر برای کالا به وجود بیاید، مگر اینکه بتوانند ثابت کنند که خسارت، ناشی از حوادث غیرمترقبه مانند شرایط نامساعد آب‌و‌هوایی بوده است.

در حال حاضر، قانون هارتر توسط بسیاری از کشورهای جهان به رسمیت شناخته می‌شود و به تعادل بین منافع صاحبان کشتی و صاحبان کالا کمک کرده و امنیت حمل ‌و نقل دریایی را ارتقا می‌دهد.

کنوانسیون لاهه یا هیک

مجموعه‌ای از قوانین است که به‌منظور یکسان‌سازی و یکپارچگی مقررات حاکم بر حمل‌ و نقل بین‌المللی دریایی وضع‌ شده است. این کنوانسیون با عنوان کنوانسیون بین‌المللی درمورد یکپارچه‌سازی قوانین خاص مربوط به بارنامه‌ها، به اجرا درمی‌آید. در حال حاضر کنوانسیون لاهه، توسط بیش از ۵۰ کشور جهان به تصویب رسیده است و امنیت حمل‌ و نقل دریایی و تسهیل تجارت بین‌المللی را تضمین می‌کند.

کنوانسیون لاهه شامل مقرراتی درمورد بارنامه‌های حمل ‌و نقل دریایی است. بارنامه سندی است که توسط صاحب کشتی یا نماینده او صادر می‌شود و حاوی اطلاعات مربوط به کالا، صاحب کالا، کشتی و مسیر حمل ‌و نقل است. این کنوانسیون بر تنظیم این بارنامه‌ها نظارت می‌کند.

کنوانسیون لاهه-ویزی

مجموعه‌ای از قوانین است که برای هماهنگی قوانین حمل و نقل بین المللی درخصوص کانتینرها وضع‌ شده است. این کنوانسیون، برای یکپارچه‌سازی قوانین خاصی مربوط به حمل کانتینرها به اجرا درمی‌آید. طبق این کنوانسیون، متصدی حمل و شرکت حمل ‌و نقل بین‌المللی، مسئول هرگونه خسارتی است که در طول مسیر برای کانتینر به وجود بیاید؛ مگر اینکه بتواند ثابت کند که خسارت، ناشی از حوادث غیرمترقبه بوده است. البته متصدی حمل، مسئولیت محدودی برای خسارت دارد و حداکثر مسئولیت آن برای هر کانتینر مبلغ مشخصی است. خدمه و نمایندگان شرکت نیز در صورت ایجاد خسارت، مقصر هستند و مسئولیت آن‌ها برابر با مسئولیت شرکت ارزیابی می‌شود. توجه داشته باشید که شرکت حمل‌ و نقل بین‌المللی، تنها در صورتی مسئول جبران خسارت است که دعوی علیه او، ظرف یک سال از تاریخ تحویل یا تخلیه کانتینر اقامه شود.

کنوانسیون یورک آنتروپ

این کنوانسیون به‌منظور تعیین شرایط و نحوه پرداخت خسارت ناشی از ریختن کالا به دریا برای نجات کشتی وضع شد و با عنوان کنوانسیون بین‌المللی درمورد خسارت همگانی به اجرا درآمد. براساس کنوانسیون یورک آنتروپ، کاپیتان در صورت بروز خطر و برای نجات کشتی و مسافران حق دارد بخشی از کالاهای کشتی را به دریا بریزد. این کار به‌عنوان خسارت همگانی شناخته می‌شود. طبق این کنوانسیون، معمولاً خسارت باید توسط تمام صاحبان کالا و کشتی، به نسبت ارزش کالاهایشان پرداخت شود. کنوانسیون یورک آنتروپ به تعادل بین منافع صاحبان کالا و صاحبان کشتی کمک کرده است.

قوانین حمل و نقل بین المللی هوایی

همان‌طور که می‌دانید، حمل‌ و نقل بین‌المللی هوایی، روشی سریع و مطمئن برای جابه‌جایی کالاها در سراسر جهان است. این روش، بیشتر برای حمل کالاهای فاسدشدنی، کالاهای باارزش و یا بارهای خطرناک استفاده می‌شود. مهم‌ترین قوانینی که باید برای این نوع از حمل ‌و نقل مدنظر قرار داد، به شرح زیر است:

• صدور بارنامه: شرکت حمل‌ کالا، وظیفه صدور بارنامه، تنظیم سند و تأیید آن را دارد. صاحب بار باید بارنامه را به شرکت ارائه دهد و اگر حجم بار بیشتر از یک بسته باشد، متصدی حمل‌ می‌تواند از صاحب بار بخواهد که برای هریک از آن‌ها، به‌صورت مجزا بارنامه تهیه کند.
• اطلاعات بارنامه: در بارنامه، باید تمام اطلاعات مربوط به کالا مانند حجم، وزن، ارزش و همچنین اطلاعات مربوط به مقصد و گیرنده ذکر شود. اگر اطلاعات نادرست موجب به‌وجود‌آمدن خسارت در کالا شود، شرکت حمل ‌و نقل وظیفه پرداخت این خسارت را نخواهد داشت.
• تحویل کالا: شرکت حمل‌ و نقل موظف است کالا را در مدت‌زمان تعیین‌شده به گیرنده تحویل دهد. اگر بعد از گذشت هفت روز همچنان کالایی به گیرنده تحویل داده نشد، صاحب کالا می‌تواند برای دریافت حقوق خود اقدام کند.

کنوانسیون شیکاگو

کنوانسیون شیکاگو مهم‌ترین معاهده مربوط به هوانوردی غیرنظامی بین‌المللی است. این کنوانسیون، حق حاکمیت تام هریک از کشورهای عضو را نسبت به فضای هوایی آن کشور به رسمیت شناخته و اصول و مقرراتی را برای توسعه و هماهنگی هوانوردی غیرنظامی در سراسر جهان وضع و اجرا می‌کند. ایران نیز یکی از اولین کشورهایی بود که این کنوانسیون را امضا کرد. این کنوانسیون نقش مهمی در توسعه و پیشرفت هوانوردی غیرنظامی در سراسر جهان داشته و زمینه را برای جابه‌جایی ایمن و کارآمد مسافران و کالاها فراهم می‌کند و در توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورها نیز بسیار تأثیرگذار است.

کنوانسیون ورشو

این کنوانسیون مسئولیت افراد را در زمینه حمل ‌و نقل توشه یا کالاها از طریق هواپیما تعیین می‌کند. کنوانسیون ورشو پنج فصل دارد:

• در فصل اول برخی از اصطلاحات کلیدی مورداستفاده در کنوانسیون تعریف می‌شود؛ مانند حامل، صاحب کالا، فرستنده و گیرنده.
• فصل دوم درمورد اسناد و مدارک حمل ‌و نقل است. براساس این فصل، حامل باید برای هر محموله هوایی بارنامه صادر کند و قوانین آن را شرح می‌دهد.
• فصل سوم مسئولیت‌های حامل را مشخص می‌کند.
• فصل چهارم مربوط به مقررات حمل‌ و نقل کالا به‌صورت ترکیبی است؛ یعنی اجرای قوانینی را که برای حمل کالا از طریق دو یا چند نوع وسیله نقلیه لازم است شرح می‌دهد.
• فصل پنجم درمورد مقررات کلی و نهایی کنوانسیون است که شامل مدت‌زمان اقامه دعوی و میزان مسئولیت‌ها می‌شود.

این کنوانسیون، بین منافع حامل و منافع صاحب کالا تعادل ایجاد کرده و نقش مهمی در توسعه حمل‌ و نقل هوایی بین المللی ایفا می‌کند.

کنوانسیون توکیو

 این کنوانسیون صلاحیت دولت ثبت‌کننده هواپیما را برای رسیدگی به جرائم و اعمال مجرمانه در هواپیما به رسمیت می‌شناسد و برای جلوگیری از ارتکاب این جرائم، اختیاراتی به کاپیتان هواپیما می‌دهد. دولت‌های عضو کنوانسیون، متعهد به همکاری با یکدیگر در زمینه رسیدگی به جرائم و اعمال مجرمانه‌ای هستند که در هواپیماهای ثبت‌شده آن‌ها رخ می‌دهد. این همکاری شامل ارائه اطلاعات و اسناد، استرداد متهمان و اجرای احکام صادرشده توسط دادگاه‌های یکدیگر است. کنوانسیون توکیو توسط بیش از ۱۱۵ کشور جهان به تصویب رسیده و نقش مهمی در تأمین امنیت هواپیماها و آرامش مسافران و صاحبان بار ایفا کرده است.

قوانین حمل و نقل بین المللی ریلی

مجموعه‌ای از قوانین و مقررات است که به‌منظور تسهیل و ایمن‌سازی حمل‌ و نقل کالا از طریق راه‌آهن در سراسر جهان وضع‌ شده است. این قوانین به‌صورت دوره‌ای، یک تا دو سال یک ‌بار، بازبینی و اصلاح می‌شوند. مهم‌ترین قوانین حمل و نقل بین المللی ریلی عبارت‌اند از:

• توافق بر سر هزینه حمل ‌و نقل: برای هزینه حمل ‌و نقل کالا از طریق راه‌آهن، باید بین طرفین حمل‌ و نقل، یعنی صاحب کالا و شرکت حمل‌ و نقل، توافق شود. درصورتی‌که طرفین نتوانند به توافق برسند، این مبلغ براساس تعرفه‌های موجود تعیین می‌شود.
• صدور برنامه حمل‌ و نقل: برای هریک از کالاها باید برنامه‌ای براساس قوانین و دستورالعمل‌های هیئت‌مدیره راه‌آهن صادر شود.
• صدور بارنامه جداگانه برای هر واگن.
• مسئولیت شرکت حمل ‌و نقل: شرکت حمل ‌و نقل پس از صدور بارنامه، مسئولیت سلامت بار را بر عهده می‌گیرد. درصورتی‌که هرگونه مشکلی برای بار به وجود بیاید، شرکت ملزم به پرداخت خسارت است. البته می‌تواند در صورت ارائه دلایل کافی، ثابت کند که این خسارت به خاطر کم‌کاری راه‌آهن نبوده است و دلایل دیگری داشته است.

سخن پایانی

سعی کردیم بعضی از مهم‌ترین قوانین حمل و نقل بین المللی کالا را به‌تفصیل شرح دهیم. حالا که از میزان اهمیت این قوانین حمل و نقل بین المللی در سلامت، سهولت و امنیت تجارت‌های بین‌المللی آگاه شدید، با اطمینان بیشتری می‌توانید شرکت حملی مناسب و معتبر را برای تجارت خود انتخاب کنید. شرکت اسپیدکس با مشاوران و متخصصان خبره خود، آماده پاسخ‌گویی و ارائه خدمات به شما عزیزان است تا با رعایت مقررات حمل و نقل کالا در هیچ مرحله‌ای از حمل ‌و نقل بین‌المللی، دچار مشکل و خسارت نشوید.