> 
صادرات صنایع دستی ایران، با وجود تمام چالش‌ها و محدودیت‌ها همچنان سودآور است، اما فاصله بسیار زیادی با ظرفیت واقعی خود دارد. ایران از نظر تنوع صنایع دستی رتبه اول، و بین کشورهای تولیدکننده صنایع دستی رتبه سوم را دارد. اما رتبه صادرات صنایع دستی کشور چقدر است؟ رتبه 39.
طبق آخرین آمارهای رسمی، ارزش صادرات صنایع دستی ایران (به‌جز فرش) به کشورهای خارجی 324میلیون دلار در سال بوده است. هرچند به دلیل صادرات انفرادی و چمدانی، رقم اصلی آن قطعاً بالاتر است.
اگر قصد دارید به‌عنوان یک تاجر واقعی وارد این زمینه شوید، این راهنما برای شماست. در ادامه، ضمن مرور قوانین و نحوه صادرات صنایع دستی، محبوب‌ترین محصولات و پررنگ‌ترین خریداران خارجی را معرفی می‌کنیم. در انتها نیز به هزینه‌ها و چالش‌های احتمالی می‌پردازیم.
نحوه صادرات صنایع دستی
پیش از هر چیز، خوب است با مراحل این کار آشنا شوید. برای صادرات صنایع دستی به هر کشور خارجی، باید گام‌های زیر را به ترتیب انجام دهید:
1. دریافت کارت بازرگانی
2. شناسایی بازار هدف و تحقیق بازار
3. تهیه محصولات و اخذ مجوزهای صادراتی
4. مذاکره با خریدار و تنظیم قرارداد
5. پرداخت هزینه‌ها و انتخاب روش ارسال
6. اظهار کالا به گمرک و پرداخت عوارض
در ادامه جزئیات هریک از این مراحل را می‌بینید:
1. دریافت کارت بازرگانی
اولین گام، دریافت کارت بازرگانی است. اگر سه سال سابقه فعالیت‌های تولیدی و تجاری دارید، می‌توانید برای اخذ این کارت اقدام کنید. کارت بازرگانی برای شخصیت‌های حقیقی و حقوقی قابل صدور است و برای دریافت آن باید مدارک زیر را به اتاق بازرگانی و صنایع و معادن استان محل سکونت خود ارائه دهید:
- کپی شناسنامه و کارت ملی
- گواهینامه تحصیلی
- گواهی عدم سوء‌پیشینه
- گواهی پایان خدمت یا معافیت
- پروانه کسب یا جواز تأسیس
- فرم تکمیل‌شده درخواست کارت بازرگانی
برای اینکه روند کار را سریع‌تر پیش ببرید، می‌توانید با شرکت‌هایی که در این زمینه مشاوره می‌دهند ارتباط بگیرید. اما توجه داشته باشید که پیش از قطعی‌شدن صدور کارت بازرگانی، با خریدار(های) خارجی قرارداد نبندید.
2. شناسایی بازار هدف و تحقیق بازار
اگر محصول مدنظرتان را از پیش انتخاب کرده باشید، در ادامه باید بازار مناسب برای آن را پیدا کنید. مثلاً اگر صنایع دستی شما قلم‌زنی است، کشورهای اروپایی‌ای مانند آلمان بازار مناسب‌تری هستند، یا کشورهای عربی یا…؟
برای شناسایی بازار هدف، باید درباره وضعیت اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی کشور یا کشورهای مقصد تحقیق کنید و فعالیت رقبایتان در این بازارها را زیر نظر بگیرید (در ادامه درباره صنایع دستی صادراتی ایران به کشورهای خارجی دقیق‌تر صحبت کرده‌ایم).
پس از شناسایی بازار هدف، باید تحقیقات بازار لازم را انجام دهید که شامل بررسی نیازها و خواسته‌های مشتریان، قیمت‌گذاری، توزیع و تبلیغات می‌شود. برای این مرحله نیز می‌توانید سراغ کارشناسان مربوطه بروید، یا شخصاً از طریق بررسی آمار و ارقام، مصاحبه، پرسشنامه و… برای این کار اقدام کنید.
3. تهیه محصولات و اخذ مجوزهای صادراتی
محصولی که برای صادرات صنایع دستی ایران انتخاب می‌کنید، باید باکیفیت بوده و با استانداردهای بین‌المللی مطابقت داشته باشد.
علاوه‌برآن، بسته‌بندی طراحی‌شده ضمن اینکه باید امنیت محصول را در طول جابه‌جایی حفظ کند، باید از نظر زیبایی‌شناسی هم حرفی برای گفتن داشته باشد. فراموش نکنید که نحوه ارائه محصول شما برای مشتری نهایی فوق‌العاده مهم است.
همچنین، توجه داشته باشید که ممکن است برای صادرات صنایع دستی به مجوزهای خاصی احتیاج داشته باشید. این مجوزها بسته به نوع محصول و کشور مقصد متفاوت هستند و برای اطلاع از آن‌ها می‌توانید از اتاق بازرگانی و صنایع و معادن استان محل سکونت خود یا سفارت یا کنسولگری کشور مقصد کمک بگیرید.
4. مذاکره با خریدار و تنظیم قرارداد
در ادامه باید خریداران خارجی صنایع دستی را شناسایی کنید و با آن‌ها وارد مذاکره شوید. شناخت دقیق محصولی که دارید، شناخت بازار و سلیقه مشتریان و البته تسلط روی اصول و فنون مذاکره، به شما کمک می‌کند مکاتبات مؤثرتری با خریدار خارجی داشته باشید و بهتر بتوانید او را قانع کنید.
اگر همه‌چیز به‌درستی پیش رفت، در ادامه نحوه صادرات صنایع دستی باید پروفرما (Proforma Invoice) یا پیش‌فاکتور را به خریدار ارائه دهید. پروفرما سندی بسیار مهم است و در همه مراحل صادرات به آن احتیاج خواهید داشت. پروفرما باید با بیشترین دقت و تسلط کامل روی اینکوترمزها انجام شود.
این سند باید تمام ویژگی‌های قرارداد شما را شامل شود، ازجمله:
- مشخصات خریدار و فروشنده
- تعداد و مشخصات دقیق محصول صادراتی
- نحوه پرداخت هزینه
- چگونگی ارسال محموله
- زمان تحویل
- و…
5. پرداخت هزینه‌ها و انتخاب روش ارسال
مهم‌ترین هزینه صادرات صنایع دستی مربوط به تهیه آن‌ها، بسته‌بندی و حمل و نقلشان می‌شود. همچنین، مبلغی را نیز باید برای بیمه‌کردن محصولات خود در نظر بگیرید. این مرحله وابستگی زیادی به مقصد شما و روش ارسال (زمینی، دریایی، هوایی) دارد.
اگر محصولات شما حساس و باارزش هستند یا اینکه محدودیت زمانی دارید، احتمالاً ارسال هوایی بهترین گزینه برای شماست. اما برای محموله‌های عظیم و بدون فوریت زمانی، روش اقتصادی‌تری مانند ارسال دریایی پیشنهاد می‌شود.
برای انتخاب بهترین روش برای صادرات صنایع دستی ایران، می‌توانید از خدمات مشاوره شرکت‌های حمل و نقل هوایی بین‌المللی مانند «اسپیدکس» استفاده کنید.
6. اظهار کالا به گمرک و پرداخت عوارض
درنهایت، محموله شما باید از گمرک ایران عبور کند و به‌سمت مقصد ارسال شود. در بحث صادرات صنایع دستی، به کالا‌ها عوارض صادرات تعلق نمی‌گیرد. اما باید هزینه‌های گمرک شامل باربری، بازرسی و… را طبق تعرفه آن پرداخت کنید.
قوانین صادرات صنایع دستی
داشتن کارت بازرگانی، تنظیم پیش‌فاکتور، بیمه محصولات، پرداخت عوارض و سایر هزینه‌ها را که کنار بگذاریم، آخرین موارد تصویب‌شده درمورد قوانین صادرات صنایع دستی عبارت است از:
«گلیم (پشمی، پنبه‌ای و پشمی و پنبه‌ای) صنایع دستی سفالین، صنایع دستی چرمی، صنایع دستی شیشه‌ای، صنایع دستی چوبی و فلزی (به‌صورت خراطی و حکاکی) در‌صورتی‌که قدمت تاریخی نداشته باشند و عتیقه تشخیص داده نشوند، و اشیای تهیه‌شده از حصر و بوریا با سپردن پیمان‌نامه ارزی به میزان 50درصد ارزش کالای صادره براساس نرخ تعیین‌شده توسط کمیسیون نرخ‌گذاری قابل صدور خواهد بود.»
وزارت بازرگانی این موارد را در تاریخ 23/11/1364 بنا به پیشنهاد شماره 45950 در تاریخ 9/10/1364 تصویب کرد، که شامل دو تبصره هم می‌شود:
- تبصره یک: صادرکنندگان اقلام مذکور نمی‌توانند از معافیت موضوع ماده 21 قانون مقررات صادرات و واردات سال 1364 استفاده کنند.
- تبصره دو: صدور اقلام یادشده موکول به رعایت کامل مقررات صادرات و واردات و بخشنامه‌های مربوط خواهد بود.
صنایع دستی صادراتی ایران
همان‌طور که اشاره شد، صنایع دستی صادراتی ایران بالاترین تنوع را در تمام دنیا دارند. قلم‌زنی، طلا‌کوبی، نقره، انگشتر، سنگ‌تراشی، معرق، خاتم‌کاری، سنگ فیروزه، فرش دستباف، گبه و جاجیم، مرصع‌کاری، مینا‌کاری، حصیر‌بافی، پارچه قلمکار، سفال و… تنها برخی از این صنایع دستی هستند.
از بین تمام آن‌ها، محصولات زیر بیشترین طرف‌دار را دارند:
- در، چارچوب و آستانه برای ساختمان از چوب گرمسیری؛
- اشیای تزیینی از چوب شامل خراطی، معرق، مشبک، نازک‌کاری، منبت، نقاشی روی چوب و خاتم (چوب گرمسیری و سایر چوب‌ها)؛
- ارسی‌سازی با نقش هندسی از چوب گرمسیری؛
- مرصع‌کاری، زیورآلات نقره خالص یا آبکاری‌شده، روکش‌شده یا پوشیده‌شده با فلزات گرانبها؛
- مصنوعات میناکاری‌شده و سایر صنایع دستی از مس مانند مس فیروزکوب.
پررنگ‌ترین کشورهای واردکننده
آن‌طور که آمار صادرات صنایع دستی ایران نشان می‌دهد، عربستان، کویت، امارات‌متحده عربی، قطر، یمن، ترکیه، سوریه، لبنان، مالزی، کره جنوبی، ژاپن، عراق، بحرین، چین، اندونزی، مصر، لیبی، کنیا، آفریقای جنوبی، الجزایر و نیجریه بیشترین محصولات هنری را از کشور ما وارد می‌کنند.
آلمان، فرانسه، ایتالیا، سوئد، دانمارک، هلند، انگلیس، سوئیس، اسپانیا و اتریش نیز از کشورهایی هستند که از صنایع دستی صادراتی ایران استقبال می‌کنند.
دقت داشته باشید که این‌ها صرفاً آمارهای رسمی هستند. همچنین، نباید فراموش کرد که برخی محصولات به‌صورت غیرمستقیم به بازارهای هدف صادر می‌شوند (به دلیل تحریم‌ها). به گفته برخی منابع غیررسمی، بیشتر صنایع دستی ایران به آمریکای شمالی صادر می‌شود و در حال حاضر آمریکای شمالی یکی از بهترین بازارها برای این کار است.
هزینه صادرات صنایع دستی
مهم‌ترین هزینه‌های صادرات صنایع دستی ایران، شامل موارد زیر می‌شود:
- تولید یا خریداری صنایع دستی از تولیدکننده
- بسته‌بندی
- بیمه
- حمل و نقل
- هزینه‌های گمرک
بین تمام این‌ها، هزینه بسته‌بندی یکی از چالش‌های مهم صادرکنندگان به شمار می‌رود. بسته‌بندی باید کاملاً شیک و گیرا باشد، به بهترین شکل محصول را ارائه دهد و ضمناً سلامت آن را هم در تمام مراحل بارگیری، جابه‌جایی و… حفظ کند.
در حال حاضر، برای فروش و صادرات محصولات ساده‌ای مانند شکلات هم شاهد بسته‌بندی‌های فوق‌العاده نوآورانه و لوکس هستیم. به همین دلیل، برای صادرات صنایع دستی که دست‌کمی از صادرات تاریخ و فرهنگ یک سرزمین ندارد، باید به این موضوع بیشتر نیز توجه کرد.
ارتباط‌گرفتن با شرکت‌های طراحی خلاق و استفاده از آفرهای ویژه‌شان می‌تواند در این امر کمک‌کننده باشد. تولیدکننده‌ها و صادرکنندگان زیادی از این کار منصرف شدند، چون بسته‌بندی می‌تواند آن‌قدر هزینه صادرات صنایع دستی را بالا ببرد که حاشیه سود را کاملاً مختل کند. بنابراین، این موضوع را با بیشترین درایت و دقت کنترل کنید.
مشکلات صادرات صنایع دستی ایران
وجود برخی تحریم‌ها، صادرات چمدانی و وفور محصولات تقلبی چینی در بازارهای جهانی، برخی از مهم‌ترین مشکلاتی است که سر راه صادرکنندگان صنایع دستی و هنری قرار دارد. اما گذشته از این‌ها، یک‌سری اقدامات از طرف تیم صادرکننده هم می‌تواند موفقیت آن‌ها را به خطر بیندازد، به‌ویژه موارد زیر:
- کیفیت نامطلوب محصول
- نبود برنامه‌ریزی برای تولید
- تحقیق‌نکردن و نداشتن بانک اطلاعاتی
- بازاریابی‌نکردن، برندسازی‌نکردن و تبلیغ نکردن
- شرکت‌نکردن در رویدادهای بین‌المللیِ مربوطه برای شبکه‌سازی و شناساندن محصولات
- تطابق‌نداشتن محصول با نیازهای مشتریان
- عدم شناخت از سلیقه مشتریان از نظر رنگ‌ها، ترکیب‌بندی‌ها، موتیف‌ها و…
- بسته‌بندی ضعیف
صادرات صنایع دستی با «اسپیدکس»
امیدواریم حالا دید واضح‌تری از مراحل و قوانین صادرات صنایع دستی داشته باشید و بدانید چه چالش‌هایی ممکن است در انتظارتان باشد. نحوه صادرات صنایع دستی از این دو حالت خارج نیست:
- در حالت اول، صادرات در تعداد پایین و به‌صورت شخصی انجام می‌شود (صادرات چمدانی).
- در حالت دوم، صادرات در تعداد بالا و توسط یک «بازرگان» انجام می‌شود.
در حالت اول، هزینه‌ای به گمرک پرداخت نمی‌شود؛ اما سود آن با تجارت حرفه‌ای قابل مقایسه نیست. از طرف دیگر، برخی صنایع دستی را نمی‌توان به روش چمدانی از کشور خارج کرد. برای نمونه، صنایع دستی‌ای از جنس طلا و نقره برای صادرات به بررسی بیشتری احتیاج دارند و بدون مجوز نمی‌توان آن‌ها را از کشور خارج کرد.
اگر قصد دارید جدی‌تر در این مسیر گام بردارید، ما کنارتان هستیم تا تجارت بهینه‌تر و موفق‌تری داشته باشید. «اسپیدکس» یک شرکت حمل و نقل بین‌المللی با سال‌ها سابقه در زمینه انتقال انواع کالا و محموله به‌صورت هوایی، باری و تحویل درب به درب آن‌هاست.
ما علاوه بر سرویس‌های اکسپرس ورودی/خروجی و صادرات/واردات محموله به سراسر دنیا، پست به چین و اروپا خدمات مشاوره، انبارداری، بیمه و ترخیص از گمرک را نیز در اختیار شما قرار می‌دهیم. اگر به مشاوره احتیاج دارید یا مایلید هزینه صادرات صنایع دستی را برآورد کنید، درخواست خود را از طریق فرم زیر ثبت کنید؛ کارشناسان ما در اسرع وقت با شما تماس خواهند گرفت.
