> 
اینکوترمز FCA یکی از قوانین تجارت جهانی است که اتاق بازرگانی بین‌المللی (International Chamber Of Commerce) در سال 1980 برای رسیدگی به استفاده فزاینده از حمل و نقل کانتینری و چندوجهی معرفی کرد.
قاعده FCA تمام مسئولیت‌ها را پس از تحویل محموله به حامل مدنظر (خریدار) از فروشنده سلب کرده و به خریدار واگذار می‌کند. در ادامه هرآنچه باید درباره این اصطلاح بدانید را مرور کرده‌ایم، با «اسپیدکس» همراه باشید.
اینکوترمز FCA چیست؟
در حمل و نقل بین‌المللی، اینکوترمز FCA (Free Carrier) به معنای «تحویل رایگان به حامل» است. براساس این اصطلاح، تعهدات فروشنده شامل تحویل محموله به یک مکان توافق‌شده، معروف به «محل تعیین‌شده» (Named Place) است که می‌تواند بندر، فرودگاه، انبار یا هر مکان دیگری باشد.
درواقع فروشنده مسئول صادرات محموله و تمام مراحل پیش از آن است و پس از اینکه محموله به محل رسید، خریدار مسئولیت آن را برای بارگیری توسط شرکت حمل و نقل به عهده می‌گیرد. کلمه «رایگان» در قاعده FCA به تعهد فروشنده یا عدم تعهد خریدار برای مدیریت انتقال کالا به محل تعیین‌شده اشاره دارد. البته اگر خریدار مکان را مشخص نکند، فروشنده می‌تواند آن را انتخاب کند.
اینکوترمز FCA را می‌توان برای انواع حمل بار هوایی، دریایی، جاده‌ای و ریلی استفاده کرد. معمولاً گفته می‌شود که این قاعده به نفع خریدار است؛ چون دست او را باز می‌گذارد تا حمل و نقل را با هزینه‌ای مناسب‌تر انجام دهد. همچنین، FCA خریدار را قادر می‌سازد که پس از صادرات محموله مسئولیت را به عهده بگیرد و درگیر فرایند دارای ریسک و پیچیده آن نشود (به‌ویژه برای برخی کالاها).
تفاوت FCA و FOB
Fob یا «تحویل روی عرشه» (Free on Board) فقط در حمل و نقل دریایی استفاده می‌شود و براساس آن، فروشنده مسئول بارگیری محموله در کشتی است، اما در اینکوترمز FCA، مسئولیت آن بر عهده خریدار است. انتقال مسئولیت‌ها در FCA در یک نقطه توافق‌شده صورت می‌گیرد، اما در FOB انتقال مسئولیت‌ها (و ریسک‌ها) روی کشتی اتفاق می‌افتد.
فرق EXW و FCA
اینکوترمز EXW یا «تحویل در محل تولید» (Ex Works) کمترین مسئولیت را به فروشنده می‌دهد. مهم‌ترین کاری که فروشنده باید انجام دهد، دردسترس قراردادن محموله در محل خود است. اما قاعده FCA از فروشنده می‌خواهد که ترتیب حمل و نقل را بدهد و مطمئن شود که کالا برای جمع‌آوری توسط کریر آماده است.
وظایف خریدار و فروشنده در قاعده FCA چیست؟
ترسیم دقیق تعهدات مختلف فروشنده و خریدار، کلید موفقیت در امور حمل و نقل و لجستیک است. در جدول زیر مهم‌ترین وظایف دو طرف را طبق اینکوترمز FCA ملاحظه می‌کنید:
| وظایف فروشنده | وظایف خریدار |
| مدیریت فاکتورها و اسناد تجاری طبق قرارداد | پرداخت هزینه سفارش طبق قرارداد |
| آماده‌سازی و بسته‌بندی محموله با توجه به الزامات و مقررات صادراتی | بارگیری محموله در پایانه مبدأ و پرداخت هزینه‌های مربوط به آن |
| پرداخت هزینه‌های بارگیری توسط اولین حامل (Carrier) برای حمل کالا به محل صادرات | مدیریت و پرداخت هزینه حمل و نقل اصلی |
| انتقال محموله از محل فروشنده به مکانی که محموله در آن صادر می‌شود (بندر، فرودگاه یا…) | بیمه‌کردن محموله (این موضوع اجباری نیست و به خریدار بستگی دارد) |
| پرداخت عوارض صادرات، مالیات‌ها و ترخیص از گمرک | تخلیه محموله در پایانه مقصد و پرداخت هزینه‌های مربوط به آن |
| ارائه مدارک تحویل (Delivery) و واریزها | انتقال و نگهداری محموله پیش از فرایند واردات |
| پرداخت عوارض واردات، مالیات و ترخیص از گمرک |
توجه! هنگام معامله تحت قاعده FCA، اگر فروشنده برای هریک از مسئولیت‌های یادشده درخواست هزینه کند، نقض قرارداد خرید محسوب می‌شود؛ چراکه قیمت اعلام‌شده از طرف فروشنده به خریدار، شامل کارمزد انجام تمام وظایف فوق می‌شود.
پس از انجام این مسئولیت‌ها، محموله به خریدار منتقل می‌شود و ریسک‌های مرتبط با مراحل بعدی، به عهده او خواهد بود.
مزایا و معایب اینکوترمز FCA برای خریدار چیست؟
به‌عنوان یک خریدار، خوب است مزایا و معایب قاعده FCA را بدانید:
مزایا
از نظر بیشتر بازرگانان و شرکت‌های حمل و نقل بین‌المللی، EXW بدترین اینکوترم برای خریدار است، چون تمام ریسک‌ها را روی دوش او می‌اندازد. اما با FCA کنترل خریدار بیشتر می‌شود؛ چون فروشنده مسئول تشریفات صادرات خواهد بود. وقتی فرق EXW و FCA را در نظر می‌گیریم، مزایای FCA بیشتر است.
FCA به خریدار اجازه می‌دهد که پس از صادارت رسمی محموله از کشور مبدا، روی حمل‌ونقل نهاییِ آن کنترل داشته باشد. بسیاری از خریداران به همین خاطر سراغ این قاعده می‌آیند، چون می‌توانند تمام مراحل لجستیک را کنترل کنند.
وقتی خریدار به‌طور منظم کالاهای کانتینری را خریداری می‌کند و یک شرکت لجستیک شخص ثالث یا حمل و نقل مورد اعتماد دارد، FCA می‌تواند سودمند باشد. با استفاده از این قاعده، خریدار تمام هزینه‌های لجستیک را پس از صادرات رسمی کنترل می‌کند. این یعنی فرد می‌تواند برای بهترین قیمت و روش انتقال محموله از مبدأ تا مقصد نهایی، به شرکت حمل و نقل مدنظرش اعتماد کند.
خریدارها وقتی اینکوترمز FCA را انتخاب می‌کنند که مطمئن باشند تعرفه شرکت حمل و نقل از هزینه‌های اعلام‌شده توسط فروشنده کمتر است.
معایب
اینکه FCA به اندازه FOB برای محموله‌های دریایی رایج نیست، دلیل دارد. این قاعده چند مرحله اضافه را به خریدار (در محل مبدأ) تحمیل می‌کند؛ ازجمله پرداخت هزینه‌های پایانه و بارگیری. پرداخت این هزینه‌ها برای خریدار مشکل‌ساز نیست، اما در صورت بروز مشکل، ناکارآمدی به وجود می‌آید.
اتاق بازرگانی بین‌المللی استفاده از اینکوترم را فقط برای محموله‌های کانتینری توصیه می‌کند و این موضوع بی‌دلیل نیست. در بیشتر معامله‌های محموله‌های کانتینری، کانتینر از انبار فروشنده به پایانه منتقل می‌شود. در این حالت، «مکان تعیین‌شده» پایانه است و انتقال ریسک پس از انجام تشریفات صادراتی انجام می‌گیرد.
اما تحت قاعده FCA، خریدار درخواست می‌کند که محموله به مکان تعیین‌شده دیگری (مانند انبار) حمل شود. به این ترتیب، انتقال ریسک پس از رسیدن کامیون‌ها به مقصد انجام می‌شود. در این صورت خریدار باید هزینه‌های تخلیه محموله را در انبار فورواردر خود بپردازد؛ ضمناً مسئولیت تشریفات صادرات و هزینه‌های بارگیری هم به عهده اوست.
اگر تحت اینکوترمز FCA حمل و نقل می‌کنید، اما محموله را مستقیماً از کارخانه به کشتی منتقل نمی‌کنید، فرق EXW و FCA بسیار کم است.
در برخی کشورها مانند چین، FCA برخلاف وضعیت موجود است. اگر مصمم هستید از این قاعده استفاده کنید، بیشتر فروشنده‌ها با آن موافق هستند. اما فروشندگان چینی روزبه‌روز بیشتر تحت FOB قیمت‌گذاری می‌کنند.
بنابراین هرچند FCA چندان متفاوت نیست، ایراد استفاده از آن می‌تواند این باشد که برخی فروشندگان چندان با آن آشنا نیستند. هنگام صادرات و واردات (از هر کشور به هر کشور)، بهترین اینکوترم معمولاً همانی است که خریدار و فروشنده بیشترین تجربه را با آن دارند.
چه موقع از قاعده FCA استفاده کنیم؟
به‌عنوان یک خریدار، معمولاً توصیه می‌شود زمانی اینکوترمز FCA را در نظر بگیرید که بیشتر پارامترهای زیر برآورده شوند:
- محموله‌ای که حمل می‌شود، کانتینری باشد.
- درباره فرایند لجستیک و الزامات کشور فروشنده اطلاعات کاملی داشته باشید، یا از ارائه‌دهندگان خدمات حمل و نقل کمک بگیرید.
- فروشنده قاعده FCA را به اندازه FAS (Free Alongside Ship) یا FOB ترجیح بدهد.
- محموله برای صادرات مستقیماً به پایانه حمل شود، نه به انبار شرکت حمل و نقل.
هزینه‌های FCA
هزینه‌های این قاعده را می‌توان در دو گروه جای داد:
- هزینه‌های فروشنده: شامل هزینه‌های ترخیص برای صادرات، بارگیری و انتقال کالا تا محل تعیین‌شده؛
- هزینه‌های خریدار: شامل هزینه‌های بیمه، ترخیص برای واردات و انتقال کالا از محل تعیین‌شده تا مقصد.
مبلغ این هزینه‌ها نیز بسته به نوع کالا، مقصد، روش حمل و نقل و چند فاکتور دیگر متغیر است. برای تعیین و تخصیص دقیق هزینه‌ها، تمام این موارد باید در قرارداد مشخص شوند.
سؤالات متداول
اینکوترمز FCA مخفف چیست؟
اینکوترمز FCA (Free Carrier) به معنای «تحویل رایگان به حامل» است. کلمه رایگان در این قاعده به عدم تعهد خریدار برای مدیریت انتقال کالا به محل توافق‌شده اشاره دارد.
مدارک لازم برای تجارت تحت این قاعده چیست؟
کارت بازرگانی، پروفرما یا قرارداد فروش، فاکتور فروش، بارنامه، بیمه‌نامه و گواهی‌نامه استاندارد یا بهداشت (در صورت نیاز).
چه مواردی در اینکوترمز FCA ذکر می‌شود؟
محل، تاریخ و ساعت دقیق تحویل محموله به خریدار یا نماینده رسمی او؛ هزینه‌های بسته‌بندی، علامت‌گذاری و بارگیری؛ هزینه‌های بارنامه، بیمه و حمل و نقل و موارد مربوط به انتقال ریسک‌ها.
چرا FCA در مقایسه با fob و EXW محبوب‌تر است؟
به دلیل تقسیم دقیق و شفاف مسئولیت‌های خریدار و فروشنده، انعطاف در انتخاب روش حمل و نقل، کاهش هزینه‌ها و کنترل بیشتر دو طرف بر روند حمل و نقل.
کلام پایانی
امیدواریم حالا با اینکوترمز FCA در قراردادهای بین‌المللی، وظایف خریدار و فروشنده در آن، فرقی که با سایر اصطلاحات تجاری دارد و… بهتر آشنا شده باشید.
اگر سؤالی درباره الزامات و هزینه‌های این قاعده دارید، می‌توانید برای دریافت مشاوره تخصصی با کارشناسان «اسپیدکس» در ارتباط باشید. ما «برای تحویل به دنیا آمده‌ایم» و با این شعار، کار شما را با هرکدام از اینکوترمزهای بالا که باشد، به بهترین نحو انجام خواهیم داد.
