بارنامه FBL چیست؟ همه‌چیز درباره بارنامه حمل مرکب فیاتا

بارنامه FBL یکی از مهم‌ترین اسناد در حمل‌ونقل بین‌المللی و لجستیک چندوجهی است که امکان جابه‌جایی کالا را از طریق ترکیبی از روش‌های جاده‌ای، ریلی و دریایی، تحت یک قرارداد حمل واحد فراهم می‌کند. این بارنامه که توسط فورواردر صادر می‌شود، علاوه بر ایفای نقش رسید کالا، به‌عنوان قرارداد رسمی حمل نیز شناخته شده و چارچوب مسئولیت‌ها و تعهدات طرفین را در کل مسیر حمل مشخص می‌کند. استفاده از بارنامه FBL به کسب‌وکارها کمک می‌کند فرآیند حمل‌ونقل بین‌المللی را ساده‌تر، شفاف‌تر و قابل‌کنترل‌تر مدیریت کنند.

بارنامه FBL چیست؟

فیاتا (FIATA) مخفف عبارت فرانسوی Fédération Internationale des Associations de Transitaires et Assimilés، و به‌ معنای «فدراسیون بین‌المللی اتحادیه‌های فورواردرها» (International Federation of Freight Forwarders Associations) است.

فیاتا یک سازمان غیردولتی با 40000+ عضو است، که بیشتر آن‌‌ها را شرکت‌های حمل‌ونقل و لجستیک در دست‌کم 150 کشور تشکیل می‌دهند. فیاتا اسناد و فرم‌های متعددی را ایجاد کرده است تا اعضای آن در سراسر دنیا بتوانند طبق استانداردی واحد، با یکدیگر همکاری کنند. این اسناد کاملاً معتبرند و در سطح بین‌المللی به آن‌ها استناد می‌شود. بارنامه FBL (FIATA Bill of Lading) یا بارنامه حمل مرکب (چندوجهی) یکی از این سندهاست.

اعضای فیاتا از فرم‌های زیر به‌عنوان بارنامه برای حمل کالا استفاده می‌کنند:

• FBL: بارنامه حمل مرکب قابل معامله فیاتا (Negotiable FIATA Multimodal Transport Bill of Lading)؛
• FWB: بارنامه حمل مرکب غیرقابل معامله فیاتا (Non-negotiable FIATA Multimodal Transport Waybill).

مهم‌ترین تفاوت این بارنامه‌ها در امکان معامله و انتقالشان به غیر است. «قابل معامله» یعنی هرکس بارنامه را در اختیار داشته باشد، صاحب بار به ‌شمار می‌آید.

ویژگی‌های بارنامه FBL

این بارنامه در سال 1993 تأیید شد و با مقررات اتاق بازرگانی بین‌المللی و کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل برای حمل‌ونقل چندوجهی مطابقت دارد. سایر ویژگی‌های بارنامه FBL عبارت‌اند از:

• علاوه‌ بر همخوانی با قوانین UNCTAD/ICC، بارنامه FBL یک سند حمل‌ونقل معتبر برپایه قوانین اعتبار اسنادی است و توسط بانک‌ها هم پذیرفته شده است؛ به ‌شرط آنکه با شرایط مندرج در مواد مربوط به UCP 600، مانند ماده 19، 20 یا 21، مغایرت نداشته باشد.
• بارنامه حمل مرکب فیاتا نه‌تنها در حمل‌ونقل چندوجهی، بلکه در حمل دریایی یا زمینی از بندر به بندر هم کاربرد دارد. تمام قوانین و حقوق مربوط به فرستندگان، گیرندگان و حاملان هم پشت آن نوشته می‌شود.
• برپایه قوانین، فورواردر پس از صدور بارنامه متعهد می‌شود که وسایل لازم برای حمل از مبدأ تا مقصد را طبق مندرجات سند (به‌ نام خود) فراهم کند. مسئولیت تمام اشخاص درگیر در حمل‌ونقل نیز بر عهده اوست.
• این بارنامه به‌صورت توافقی صادر می‌شود؛ چون قسمت گیرنده شامل عبارت ازپیش‌چاپ‌شده‌ «صادرشده به حواله» (consigned to order of) است. اگر بارنامه قابل معامله باشد، صادرکننده باید مراقب آخرین مرحله حمل باشد؛ اگر آخرین مرحله حمل در دریا به پایان نرسد، ممکن است این بارنامه به‌عنوان ابزاری قابل معامله در نظر گرفته نشود.
• حق چاپ و صدور این بارنامه متعلق به فیاتاست و فقط شرکت‌های ارائه‌دهنده FBL (اعضا) می‌توانند بارنامه حمل مرکب با فرمت استاندارد فیاتا و لوگوی آن را صادر کنند. لوگوی ICC هم روی این سند درج شده است، به‌علاوه لوگوی فورواردر و هر اتحادیه دیگری که فورواردر عضو آن باشد.
• فرستنده باید تمام اطلاعات و جزئیات کالا را به فورواردر منتقل کند؛ زیرا برای نمونه (طبق قوانین بارنامه) اگر محموله شامل کالای خطرناک باشد و فورواردر مطلع نباشد، می‌تواند محموله را در هر زمان و مکان تخلیه کند، بدون اینکه پرداخت خسارت لازم باشد.

کاربردهای بارنامه  FBL

دلیل اصلی استفاده از این بارنامه این است که به‌جای کریر (Carrier) با فورواردر (Freight Forwarder) همکاری کنید. کریرها روی حمل تمرکز می‌کنند؛ اما فورواردرها واسطه فرستنده و کریر هستند، کل فرایند حمل‌ونقل را کنترل می‌کنند و خدمات اضافی مانند انبارداری را هم ارائه می‌دهند.

فورواردرها می‌توانند این بارنامه را با ابزارهای رایج مانند TMS صادر کنند و از سایر مزایا و کاربردهای بارنامه شامل انعطاف‌پذیری در فرمت (ایجاد و به‌اشتراک‌گذاری)، جامع‌بودن، اعتبار و امنیت بالا بهره ببرند. از این بارنامه می‌توان برای اثبات مالکیت، انجام تشریفات گمرکی، پیگیری کالا و به‌عنوان وثیقه در معاملات مالی هم استفاده کرد.

تفاوت FBL با دیگر بارنامه‌ها

مهم‌ترین تفاوت FBL با دیگر بارنامه‌ها این است که این سند شرایط و ضوابط خاص خود را برای اعضا دارد. در ادامه تفاوت‌های بارنامه حمل مرکب با سایر نمونه‌ها را دقیق‌تر بررسی کرده‌ایم:

تفاوت بارنامه حمل مرکب با بارنامه سراسری (FBL با TBL)

این دو بارنامه همواره با یکدیگر مقایسه می‌شوند، اما تفاوت‌های مهمی بین‌ آن‌ها وجود دارد:

• بارنامه سراسری توسط کریر (متصدی حمل) صادر می‌شود، اما بارنامه حمل مرکب را فورواردر (کارگزار حمل) صادر می‌کند.
• حمل سراسری حداقل شامل یک مرحله حمل‌ونقل دریایی است، اما حمل مرکب چنین محدودیتی ندارد.
• در بارنامه سراسری، کریر تمام مسئولیت‌های دو طرف حمل (فرستنده و گیرنده) را بر عهده می‌گیرد؛ اما در بارنامه حمل مرکب مسئولیت حمل زمینی و دریایی و درواقع تمام برنامه‌ریزی‌های حمل از مبدأ تا مقصد، با فورواردر است.
• بارنامه حمل مرکب فقط توسط شرکت‌های ارائه‌دهنده FBL صادر می‌شود، اما بارنامه حمل سراسری به هیچ سازمانی وابسته نیست، درنتیجه، هر شرکت حمل‌ونقل که دست‌کم از دو وسیله حمل متفاوت استفاده کند، می‌تواند این بارنامه را صادر می‌کند.
• بارنامه حمل مرکب به بارنامه سراسری وابسته است؛ یعنی پس از ورود کالا به بندر، فورواردر باید تسویه‌حساب کند و از کریر ترخیصیه بگیرد، وگرنه اجازه خروج بار از گمرک صادر نمی‌شود.
• در بارنامه سراسری کانتینر خالی در مقصد تحویل داده می‌شود، اما در بارنامه مرکب کانتینر خالی در مبدأ تحویل داده می‌شود.

تفاوت بارنامه حمل مرکب با بارنامه اصلی (FBL با MBL)

MBL بارنامه و سند اصلی حمل‌ونقل دریایی است که توسط خطوط کشتیرانی صادر می‌شود؛ برخلاف بارنامه حمل مرکب که فورواردرِ عضو فیاتا آن را صادر می‌کند.

د واقع بارنامه FBL مربوط به بخشی از یک محموله است که توسط فورواردر یا شرکت حمل‌ونقل صادر می‌شود و تحت پوشش MBL قرار دارد. برای مثال، اگر چند شرکت در یک کانتینر کالا داشته باشند، هر شرکت یک FBL دریافت می‌کند، درحالی‌که خط کشتیرانی یک MBL برای کل کانتینر صادر می‌کند.

مراحل صدور بارنامه FBL

مراحل صدور بارنامه FBL تماماً با شرکت حمل‌ونقل است و لازم نیست که مشتری (فرستنده) کار خاصی انجام دهد؛ به‌جز اینکه فورواردری را پیدا کند که از اعضای فیاتا و شرکت‌های ارائه‌دهنده FBL باشد و شرایط آن‌ها را برای همکاری، ایدئال بداند. پس از آن، باقی مراحل به‌شکل زیر پیش می‌روند:

• ارائه اطلاعات و مدارک لازم به کارگزار حمل؛
• تأیید اطلاعات و مدارک توسط کارگزار؛
• صدور بارنامه و استفاده از آن.

اطلاعات درج‌شده در بارنامه فیاتا

در گوشه بالایی این بارنامه (سمت راست) لوگوی اتاق بازرگانی بین‌المللی، محل درج شماره سریال بارنامه، لوگوی انجمن ملی، حروف اختصاری FBL و عبارت Negotiable به‌معنای قابل معامله (بسته به توافق) درج شده است. مطابقت این سند با قوانین ICC/UNCTAD هم همین‌‌جا اعلام شده است.

یک‌سری کادرها و خانه‌های دیگر هم در این فرم هست که به اطلاعات خریدار، فروشنده و کالا مربوط می‌شود؛ ازجمله:

• تاریخ و محل صدور بارنامه؛
• تعداد نسخه‌های اصلی بارنامه؛
• فرستنده؛
• حواله‌کرد گیرنده؛
• طرف ابلاغ؛
• محل دریافت محموله؛
• نام وسیله حمل‌ونقل (کشتی)؛
• بندر بارگیری و تخلیه؛
• محل تحویل؛
• علائم و شماره‌ها؛
• شرح کالا؛
• تعداد و نوع بسته‌ها؛
• وزن ناخالص؛
• ابعاد؛
• ارزش اظهارشده؛
• شخص تحویل‌دهنده کالا؛
• کرایه حمل و پس‌کرایه؛
• مسئولیت و نحوه پوشش بیمه؛
• امضا و مهر؛
• و… .

کلام پایانی

امیدوایم با مطالعه این راهنما بارنامه FBL و ویژگی‌های آن را بهتر شناخته باشید. بارنامه فیاتا یک قرارداد حمل مرکب است که اثبات می‌کند کالا با بیش از یک روش حمل‌‌ونقل به مقصد منتقل شده است. در این قرارداد، فورواردر به‌عنوان «کارگزار حمل چندوجهی» یا MTO (Multimodal Transport Operator) مسئولیت بار و حمل آن را بر عهده دارد.

اگر هنوز پرسشی دراین‌باره دارید، آن را از طریق بخش نظرات با ما در میان بگذارید و اگر برای حمل امن و سریع محموله‌تان به سراسر دنیا به‌ دنبال یک فورواردر مطمئن هستید، از طریق راه‌های ارتباطی درج‌شده با تیم «اسپیدکس» در ارتباط باشید.