> 
از نظر آماری، حمل هوایی امن‌ترین روش ارسال بار است، اما نیاز به بیمه بار هوایی همچنان احساس می‌شود. اکثر شرکت‌های حمل‌ونقل، با توجه به کنواسیون‌های مربوط به هر شیوه حمل، میزان مشخصی پوشش بیمه‌ای را متعهد می‌شوند که این میزان در حمل هوایی حدود 17 SDR (Special Drawing Rights) است.
این محدودیت، تقاضا برای بیمه اضافی را بالا برد تا راهی برای حفظ کالاها در برابر آسیب فیزیکی، سرقت، مفقودی، تأخیر و… وجود داشته باشد. حالا برخی شرکت‌های بیمه، واسطه‌های خدمات بازرگانی و البته بسیاری از مجموعه‌های حمل‌ونقل، ازجمله اسپیدکس، خدمات بیمه باربری را درصورت نیاز و از طرف مشتری انجام می‌دهند.
در ادامه درباره انواع این بیمه‌نامه‌ها، خساراتی که پوشش می‌دهند/نمی‌دهند و هزینه‌هایشان بیشتر صحبت کرده‌ایم.
بیمه بار هوایی چیست و چه انواعی دارد؟
بیمه بار هوایی (Air Cargo Insurance) نوعی بیمه‌نامه برای محموله‌های هوایی است که از خریدار یا فروشنده کالا محافظت می‌کند. این بیمه، خسارت اقلام آسیب‌دیده، ازبین‌رفته یا مفقود‌شده را به بیمه‌گزار واگذار می‌کند و بعضاً خسارت تأخیر در حمل‌ونقل را هم پوشش می‌دهد.
انواع کلوزهای بیمه باربری عبارت‌اند از:
- کلوز A؛
- کلوز B؛
- کلوز C.
هرکدام از این کلوزها تعدادی از خطرها را تحت پوشش قرار می‌دهد. کلوز باربری A بیشترین خطرها و کلوز باربری C کمترین خطرها را پوشش می‌دهد؛ به همین دلیل، کلوز A گران‌تر از باقی کلوزهاست.
افراد می‌توانند با توجه به نوع بار، ارزش کالا و خطرهای احتمالی که بارِ آن‌ها را تهدید می‌کند، اقدام به خرید هریک از کلوزهای بیمه باربری کنند.
مجموعه خطرهای تحت پوشش کلوز باربری C
- آتش‌سوزی؛
- انفجار؛
- به‌گِل‌نشستن کشتی یا شناور؛
- زمين‌گيرشدن؛
- غرق‌شدن؛
- واژگون‌شدن کشتی؛
- واژگون‌شدن یا از خط خارج‌شدن وسیله حمل زمینی؛
- تصادف یا برخورد کشتی، شناور یا وسیله حمل با هر جسم خارجی به غیر از آب؛
- تخلیه کالا در بندر پناه؛
- تفدیه زیان همگانی؛
- به‌دریاانداختن کالا جهت سبک‌سازی؛
- هزینه زیان همگانی؛
- هزینه نجات؛
- مسئولیت متقابل در تصادم؛
- هزینه ارسال کالا به مقصد؛
- هزینه به‌حداقل‌رساندن خسارت؛
مجموعه خطرهای تحت پوشش کلوز باربری B
علاوه بر خطرهای تحت پوشش در کلوز C، مجموعه خطرهای زیر در کلوز باربری B نیز بیمه می‌شود:
- زلزله، آتشفشان یا صاعقه؛
- به‌دریاافتادن کالا از روی عرشه؛
- ورود آب دریا، دریاچه یا رودخانه به کشتی، شناور، انبار وسیله حمل، کانتینر یا محل انبار؛
- تلف‌شدن کلی هر بسته در کشتی یا شناور؛
- تلف‌شدن کلی مربوط به هربسته حین بارگیری یا تخلیه از کشتی یا شناور.
علاوه بر خطرهای فوق که به‌صورت استاندارد جهانی جزو پوشش‌های کلوز باربری B هستند، در ایران و براساس آیین‌نامه شماره 8 شورای عالی بیمه، با پرداخت حق بیمه اضافی امکان اضافه‌کردن خطرهای دیگری نیز به مجموعه خطرهای استاندارد کلوز باربری B وجود دارد؛ ازجمله:
- سرقت؛
- عدم تحویل؛
- قلاب‌زدگی؛
- آب‌دیدگی؛
- روغن‌زدگی؛
- شکست؛
- ریزش؛
- خسارت‌های ناشی از کالاهای دیگر.
مجموعه خطرهای تحت پوشش کلوز باربری A
در کلوز A، تمامی خطرهایی که کالا را تهدید می‌کند، تحت پوشش است. درواقع، این کلوز یک بیمه تمام‌خطر است که به‌جز مواردی که در بیمه‌نامه استثنا شده، تمامی خسارت‌های احتمالی را پرداخت می‌کند.
علاوه بر خطرهایی که در کلوزهای C و B وجود داشت، خطرهای زیر نیز در پوشش کلوز A بیمه می‌شوند:
- توفان؛
- راهزن دریایی؛
- آسیب عمدی یا تخریب عمدی کالای مورد بیمه یا هر قسمت از آن از سوی هر شخص متخلف؛
- خسارت‌های ناشیاز باران و آفتاب؛
- دم‌کردن؛
- خسارت‌های ناشی از عمل کارکنان کشتی؛
- سرقت؛
- عدم تحویل؛
- ساييدگی و زنگ‌زدگی؛
- نشت؛
- لب‌پریدگی؛
- کج‌شدن؛
- خراشیدگی و ضربه‌زدگی؛
- لک‌برداشتن؛
- شکست؛
- خسارت ناشی از چنگک؛
- روغن‌زدگی؛
- به گل آلوده‌شدن؛
- به رنگ و اسید آلوده‌شدن؛
- خسارات ناشی از کالای مجاور؛
- کرم‌زدگی؛
- موش‌خوردگی؛
- حشره‌زدگی؛
- دله‌دزدی؛
- ریزش؛
- کسری.
یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های کلوز A با کلوزهای B و C این است که در کلوز A، شرکت بیمه باید هر نوع خسارتی را جبران کند، مگر اینکه بتواند ثابت کند خسارت در نتیجۀ خطری ایجاد شده که آن خطر در تعهد بیمه‌نامه نبوده و جزو استثنائات بیمه باربری بوده است.
اما در کلوز B و C، این خریدار بیمه‌نامه یا بیمه‌گزار است که باید ثابت کند خسارت محقق‌شده ناشی از خطرهای تحت‌پوشش بیمه باربری بوده.
بیمه باربری هوایی چه حوادثی را پوشش نمی‌دهد؟
هرچند این بیمه تقریباً همه‌چیز را پوشش می‌دهد، اما هنوز استثنائاتی هستند که برای غافلگیرنشدن در آینده باید آن‌ها را بشناسید. در ادامه مواردی را می‌بینید که معمولاً تحت پوشش بیمه‌نامه باربری هواپیما نیستند:
- مرجوع‌شدن در گمرک: اگر محموله به دلیل تکمیل‌نبودن اسناد، ضوابط قانونی یا… توسط مقامات گمرکی مرجوع شود، تأخیر بخورد یا مصادره شود؛
- بسته‌بندی نامناسب: اگر کالاها به دلیل بسته‌بندی و پلمپ ضعیف یا اشتباه آسیب ببینند؛
- فرسایش و استهلاک: اگر محموله دچار فرسودگی طبیعی (مانند رنگ‌پریدگی، زنگ‌زدگی یا فساد) شود، مگر اینکه ناشی از ریسک‌های تحت پوشش بیمه بار هوایی باشد؛
- خسارت ناشی از اقلام معیوب: اگر شرکت حمل‌ونقل بتواند ثابت کند که اقلام معیوبی در محموله وجود داشته‌اند که باعث آسیب به بقیه کالاها شده است؛
- سهل‌انگاری یا تخلف: اگر خسارت ناشی از تخلف، سهل‌انگاری یا سوءنیت در فرایند حمل‌ونقل باشد؛
- کالاهای خاص: برخی شرکت‌ها، اگر محموله خاص باشد و شرایط حمل ویژه‌ای داشته باشد، آن را پوشش نمی‌دهند، مانند کالاهای خطرناک، حساس، شکننده و باارزش؛
- تأخیر در حمل‌ونقل: همه شرکت‌ها خسارات ناشی از تأخیر در حمل‌ونقل، مانند مهلت‌های ازدست‌رفته یا مشکلات مالی را پوشش نمی‌دهند.
هزینه بیمه بار هوایی چطور محاسبه می‌شود؟
میزان پوشش و فرانشیز لازم برای بیمه باربری هوایی (پولی که بیمه‌گزار پیش از شروع پرداخت هزینه‌ها توسط طرح بیمه پرداخت می‌کند) بسته به کلوز انتخاب‌شده و ارائه‌دهنده خدمات، متفاوت است.
پرداخت‌ها هم، که در صنعت بیمه به‌عنوان حق بیمه شناخته می‌شوند، متفاوت هستند و معمولاً براساس چنین عواملی محاسبه می‌شوند:
- ارزش اقلام بیمه‌شده طبق فاکتور و اظهارات مالک بار؛
- ماهیت محموله (به‌ویژه خطرناک، باارزش و یا حساس‌‌بودن آن)؛
- مسافت فرودگاه مبدأ تا مقصد؛
- مسیر حمل (برخی مسیرها خطرهای ویژه‌ای دارند).
درنهایت، هزینه بیمه‌نامه باربری هوایی مطابق با نیازهای شما مشخص می‌شود. برخی موارد جزو پوشش‌های اصلی هستند، اما موارد اضافی با توجه شرایط ویژه محموله و مسیر حمل مشخص خواهد شد.
چند نکته برای برنامه‌ریزی هزینه‌ها
علاوه بر ارزیابی دقیق خطرهای احتمالی، با توجه به نکات زیر می‌توانید پوشش مورد نیاز را بهتر برآورد کنید:
- ارزش کالاها را به‌دقت ارزیابی کنید: با محاسبه ارزش کل محموله، شامل قیمت خرید، هزینه ساخت یا تولید، بسته‌بندی، جابه‌جایی و… شروع کنید.
- نوسانات بازار را در نظر بگیرید: اگر احتمال دارد ارزش کالاها طبق شرایط بازار تغییر کند، آن‌ها را براساس ارزش فعلی بازار بیمه کنید، نه براساس هزینه خرید.
- هزینه‌های حمل‌ونقل را لحاظ کنید: هنگام تعیین میزان پوشش، هزینه‌های ارسال را هم اضافه کنید. به این ترتیب، اگر محموله مفقود شود یا خسارت ببیند، هم هزینه‌های حمل و هم ارزش کالاها بازیابی می‌شوند.
- محدودیت‌های بیمه‌نامه را بررسی کنید: میزان پوشش و محدودیت‌های بیمه‌نامه باربری هواپیما بسیار مهم است. برخی شرکت‌ها سقف تعهدات مشخصی دارند. بنابراین، مبلغ پوشش را طبق محدودیت‌ها محاسبه کنید. اگر ارزش کل (ارزش محموله + هزینه ارسال) از مبلغ بیمه‌نامه بیشتر است، گزینه‌های دیگر را بررسی کنید.
- پوشش بیمه را به‌روزرسانی کنید: مهم است که پوشش بیمه بار هوایی را دائماً براساس شرایط حمل کالا و شرایط بازار به‌روز کنید.
- مشاوره بگیرید: درباره نیازهای حمل‌ونقل، بیمه و… با کارشناسان شرکتی که با آن همکاری می‌کنید، گفت‌وگو کنید. آن‌ها به‌عنوان افراد باتجربه در این صنعت، توصیه‌های ارزشمندی برای شما دارند.
مدارک لازم برای صدور بیمه‌نامه باربری هوایی
مدارک لازم برای صدور بیمه‌نامه از محموله‌ای به محموله دیگر متفاوت است، اما به‌طور کلی، این اسناد باید ارائه شوند:
- مدارک مربوط به شرکت مالک بار شامل مجوز تجاری، اسناد مالکیت شرکت، شماره ثبت شرکت و کد مالیاتی؛
- مدارک حمل‌ونقل شامل مجوز حمل‌ونقل بین‌المللی و گواهی‌نامه حمل بار؛
- مدارک مالی شامل مجوز صدور گواهی حسابرسی و گواهی بانکی؛
- مدارک امنیتی شامل مجوز حمل بارهای حساس/خطرناک و گواهی‌نامه بین‌المللی امنیت بار.
شرایط ادعای خسارت و دریافت بیمه
بیمه باربری هوایی آن‌طور که ممکن است به نظر برسد پیچیده نیست و فرایند ساده‌ای دارد:
- ابتدا باید ماهیت و شدت مشکل را شناسایی کنید. وقتی متوجه آسیب، سرقت یا گم‌شدن چیزی شدید، محموله را بررسی کنید تا میزان خسارت یا مفقودشدن را دقیق تعیین کنید.
- همه‌چیز را ثبت کنید. از بسته‌بندی، کالاها و برچسب‌های حمل‌ونقل آسیب‌دیده عکس و فیلم بگیرید و مواردی را که مفقود شده‌اند، یادداشت کنید.
- فوراً با ارائه‌دهنده بیمه بار هوایی تماس بگیرید، چون بیشتر شرکت‌ها برای ثبت درخواست محدودیت زمانی دارند. هنگام تماس، جزئیات محموله مانند تاریخ ارسال، شماره بیمه‌نامه و اطلاعات خسارت را آماده کنید.
- شرکت بیمه یک فرم درخواست خسارت را در اختیارتان قرار می‌دهد که باید آن را تکمیل کنید. عکس‌ها، فیلم‌ها، رسیدها و سایر مدارک مانند بارنامه هوایی، فاکتور، پکینگ‌لیست، صورت‌جلسه کارشناسی شرکت بیمه، اعلامیه فروش ارز، پروانه سبز گمرکی، گواهی کسر تخلیه و… را هم ضمیمه کنید.
- فرم و مدارک را برای شرکت بیمه بفرستید و یک کپی از همه آن‌ها را پیش خود نگه دارید. پس از ارسال درخواست هم وضعیت را در زمان(های) مناسب پیگیری کنید. تأیید و تسویه‌حساب درخواست‌ها کمی زمان‌بر است.
- پس از پردازش درخواست، پیشنهادی برای تسویه‌حساب ارائه می‌شود که می‌توانید درباره آن مذاکره کنید. پس از توافق بر سر شرایط و تسویه‌حساب، شرکت مبلغ را پرداخت خواهد کرد.
حمل مطمئن با مناسب‌ترین پوشش بیمه‌ای
بیمه بار هوایی نوعی سرمایه‌گذاری باارزش برای مدیریت ریسک‌های حمل‌ونقل بین‌المللی، جلوگیری از خسارات مالی، حفظ اعتماد مشتری و افزایش اعتبار شماست. بهترین پوشش بیمه‌ای برای هر محموله و هر مسیر متفاوت است، اما نگران نباشید؛ مشاوران «اسپیدکس» گزینه مناسب را با درنظرگرفتن تمام جوانب به شما پیشنهاد می‌دهند. برای دریافت مشاوره تخصصی از طریق فرم استعلام قیمت یا چت آنلاین با تیم ما در ارتباط باشید.
