ارزش گمرکی کالا چیست و چگونه تعیین می‌شود؟ 

در دنیای امروز، پایه‌های اقتصادی جوامع بر نوع فعالیت‌های اقتصادی آن‌ها بنا شده و یکی از این فعالیت‌های مهم و تأثیرگذار، صادرات و واردات است. تجارت در سطح بین‌المللی، چالش‌ها و شرایط خاص خودش را دارد؛ بازرگانان برای اینکه بتوانند به‌صورت قانونی صادرات و واردات انجام دهند و سود خوبی نیز به دست آورند، باید با ابعاد مختلف تجارت بین‌المللی آشنا باشند و ریزه‌کاری‌های آن را بدانند. ارزش گمرکی کالا نیز ازجمله مفاهیمی است که هر تاجری باید شناخت دقیق و صحیحی از آن داشته و با کارکرد آن آشنا باشد. ارزش گمرکی برای هر کالایی، براساس شاخص‌ها و معیارهای مختلفی ارزیابی و تعیین می‌شود. تعیین ارزش و تعرفه گمرکی کالا در تمامی مبادلات وارداتی و صادراتی به کار می‌آید و دانستن نحوه این ارزش‌گذاری، لازم و ضروری است. 

ارزش گمرکی کالا چیست؟

ارزش گمرکی کالا به معنای ارزشی است که برای محاسبه مالیات و هزینه‌های گمرکی بر روی کالاها در مراحل ورود یا خروج آنها اعمال می‌شود. این ارزش ممکن است شامل قیمت کالا، هزینه‌های حمل و نقل، بیمه، بسته‌بندی و هر گونه هزینه دیگر مربوط به واردات یا صادرات کالا باشد.
تعیین ارزش گمرکی صحیح برای هر کالا از اهمیت بسیاری برخوردار است زیرا بر اساس آن مالیات‌ها، عوارض گمرکی و سایر هزینه‌های مربوط به واردات و صادرات محاسبه می‌شوند. از این رو، دقت و صحت در تعیین ارزش گمرکی کالا برای اجتناب از هرگونه اختلافات گمرکی بسیار حیاتی است.

ارزش و تعرفه گمرکی کالا

ارزش گمرکی کالا مجموع هزینه‌هایی است که برای واردات یا صادرات یک کالا از مبدأ تا مقصد صرف می‌شود؛ برخی از این هزینه‌ها عبارت‌اند از: 

• هزینه خرید کالا در مبدأ 
• هزینه حمل‌ و نقل 
• هزینه بیمه 
• هزینه‌های مربوط به افتتاح حساب و بسته‌بندی بار 

تعرفه گمرکی کالا مبنای محاسبه حقوق ورودی، سود بازرگانی و سایر عوارض و هزینه‌های گمرکی است؛ بنابراین، تجار و بازرگانان باید با اجزای مختلف آن آشنا باشند تا بتوانند یک برنامه‌ مالی صحیح و کارآمد را طراحی و پیاده‌سازی کنند. عوامل مختلفی بر میزان ارزش و تعرفه گمرکی کالا تأثیر می‌گذارند؛ مانند کیفیت کالا، کشور محل تولید کالا و مبدأ و مقصد کالا. در ایران این تعرفه با یک کد چهاررقمی منحصربه‌فرد برای هر کالا نمایش داده ‌شده و ارزش آن کالا را نیز مشخص می‌کند. 

محاسبه ارزش گمرکی کالا 

این تعرفه، براساس مجموع هزینه‌های زیر محاسبه می‌شود: 

• بهای سیف (CIF): بهای خرید کالا در مبدأ، به‌اضافه هزینه حمل‌ونقل، باربری و بیمه. 
• هزینه‌های مربوط به افتتاح یا واریز بروات: هزینه‌هایی که برای افتتاح اعتبار اسنادی یا واریز وجه به فروشنده کالا پرداخت می‌شود. 
• امتیاز و حق استفاده از علامت بازرگانی، نقشه، مدل و یا استفاده از سایر حقوق مربوط به کالا و به‌طور کل هزینه‌هایی که برای استفاده از حقوق انحصاری مربوط به کالا پرداخت می‌شود. 
• سایر هزینه‌های مربوط به کالا تا وقتی‌ که بار به اولین ورودی گمرک می‌رسد؛ یعنی هزینه‌هایی مانند هزینه‌های گمرکی، انبارداری، آزمایش و… . 
• سود بازرگانی: مالیاتی که با نرخ ارز و تعرفه گمرک محاسبه می‌شود. 

یک نمونه محاسبه ارزش گمرکی

فرض کنید یک کالای وارداتی با بهای سیف 100میلیون تومان وارد کشور می‌شود؛ اگر هزینه‌های مربوط به افتتاح یا واریز بروات 10میلیون تومان و امتیاز استفاده از علامت بازرگانی 5میلیون تومان باشد، سایر هزینه‌های مربوط به کالا تا وقتی‌که بار به اولین ورودی گمرک می‌رسد را 15میلیون تومان در نظر بگیرید و فرض کنید سود بازرگانی این کالا نیز 10درصد است. در این صورت، ارزش گمرکی این کالا برابر است با: 

100میلیون + 10میلیون + 5میلیون + 15میلیون + 10درصد (100میلیون) = 136میلیون تومان 

ارزش گمرکی کالا های وارداتی

هدف از ارزش گمرکی کالاهای وارداتی، تعیین مبلغی است که بر اساس آن، مالیات و عوارض گمرکی بر روی کالاهای وارداتی محاسبه می‌شود. برای محاسبه ارزش گمرکی کالاهای وارداتی، می‌توانید از روش‌های مختلفی استفاده کنید.

تعیین ارزش گمرکی کالاهای وارداتی

ارزش‌گذاری گمرکی کالاهای وارداتی اهداف مختلفی را دنبال می‌کند، ازجمله: 

• تعیین نرخ کالا در بازارهای داخلی و خارجی 
• پرداخت انواع مالیات و عوارض گمرکی 
• تعیین مبلغ دقیق حقوق ورودی 
• برآورده‌کردن تعهدات ارزی صاحب کالا 
• کاربرد به‌عنوان سندی معتبر برای بانک‌ها 
• جلوگیری از گران‌فروشی و مفاسد اقتصادی 
• دستیابی به آمار واردات کالا و گردش مالی آن 
• جلوگیری از بیش‌اظهاری یا کم‌اظهاری کالا 

این تعرفه، از مجموع هزینه‌هایی مانند قیمت کالا در بازارهای بین‌المللی، عوارض و مالیات، هزینه حمل‌ونقل و بیمه به دست می‌آید. 

یک نمونه محاسبه تعرفه گمرکی کالای وارداتی 

فرض کنید یک کالای وارداتی با قیمت 100 دلار در بازارهای بین‌المللی فروخته‌شده و هزینه حمل‌ونقل و بیمه این کالا نیز 10 دلار است. عوارض و مالیات را هم 10درصد در نظر بگیرید؛ در این صورت ارزش گمرکی این کالا برابر است با: 

ارزش گمرکی = 100 دلار + 10 دلار + 10 درصد (100 دلار) = 121 دلار 

تعیین ارزش گمرکی کالاهای صادراتی 

این ارزش، با مجموع هزینه‌هایی از قبیل قیمت فروش کالا در بازارهای بین‌المللی، عوارض و مالیات و هزینه‌های بسته‌بندی و حمل‌ و نقل محاسبه ‌شده و معمولاً براساس فاکتور فروش کالا، بیمه‌نامه حمل ‌و نقل و سایر مدارک مربوطه معین می‌شود. اهداف ارزش‌گذاری کالاهای صادراتی عبارت‌اند از: 

• تعیین میزان مالیات و عوارض گمرکی 
• اخذ جوایز و یارانه‌های صادراتی 
• تعیین ارزش محموله صادراتی برای دریافت تسهیلات بانکی 
• تعیین ارزش محموله صادراتی برای صادرات در برابر واردات یا تعهد ارزی 

گاهی‌اوقات ممکن است ارزش کالا در داخل و خارج از کشور با یکدیگر فرق داشته باشد؛ در این صورت، صادرکننده و گمرک می‌توانند برای تعیین ارزش واقعی کالا با یکدیگر مذاکره کرده و به توافق برسند. این تفاوت‌ها معمولاً ناشی از عوامل مختلفی مانند موارد زیر است: 

• تفاوت در کیفیت کالا 
• تفاوت در هزینه‌های تولید و حمل‌ونقل 
• تفاوت در نرخ ارز 

معرفی کد TSC و نحوه محاسبه آن 

کد TSC یک کد 8رقمی شناسه کالا است که به هر محموله صادراتی و وارداتی اختصاص داده می‌شود. چهار رقم اول آن در تمام دنیا ثابت و یکسان است و چهار رقم دوم آن را هر کشوری، براساس قوانین و ضوابط خود تعیین می‌کند. کد TSC برای طبقه‌بندی کالاها و تعیین تعرفه گمرکی هر کالایی استفاده می‌شود. 

محاسبه کد TSC 

کد TSC را نمی‌توان به‌صورت مستقیم محاسبه کرد. کارشناسان گمرک این کد را براساس اطلاعات و مدارک ارائه‌شده توسط صاحب کالا تعیین می‌کنند. اطلاعات و مدارکی که برای تعیین کد TSC موردنیاز است، عبارت‌اند از: 

• فاکتور خرید کالا 
• گواهی مبدأ کالا 
• سایر مدارک مربوط به حمل‌ و نقل و بیمه کالا 

اگر اطلاعات و مدارک ارائه‌شده توسط صاحب کالا کافی نباشد، گمرک می‌تواند برای تعیین کد TSC، از روش‌های استنباطی یا محاسباتی خاص استفاده کند. اگر کد TSC تعیین‌شده توسط گمرک، موردقبول صاحب کالا نباشد، او حق اعتراض داشته و باید این اعتراض را به‌صورت کتبی و با ارائه مستندات و مدارک لازم به گمرک انجام دهد؛ در صورت عدم توافق گمرک و صاحب کالا، پرونده آن‌ها برای رسیدگی به کمیسیون حل اختلافات گمرکی ارسال می‌شود. 

ارزش پایه کالاهای وارداتی

ارزش پایه کالاهای وارداتی معیاری است که به‌صورت دوره‌ای، توسط سازمان گمرک، برای هر کالای وارداتی تعیین ‌شده و مبنای محاسبه حقوق ورودی آن است. این ارزش براساس معیارهای مختلفی مانند قیمت خرید کالا در کشور مبدأ، هزینه‌های حمل‌ و نقل، بیمه و میزان سود تعیین می‌شود. دولت از طریق اخذ این حقوق ورودی، درآمد قابل‌ توجهی کسب می‌کند. از طرفی، تعیین ارزش پایه برای کالا، در کنترل میزان خروج ارز و آمارگیری نیز مؤثر است. در ایران، ارزش پایه کالاهای وارداتی، هرماه توسط سازمان گمرک ایران به‌روزرسانی می‌شود. این ارزش‌ها در سامانه جامع امور گمرکی (JAS) قابل ‌مشاهده هستند. برای به‌دست‌آوردن ارزش پایه کالای موردنظر خود می‌توانید از روش‌های زیر استفاده کنید: 

• دانلود لیست ارزش‌های پایه از سایت سازمان گمرک ایران 
• استفاده از سامانه جامع امور گمرکی (JAS) 
• مراجعه به دفتر بررسی و تعیین ارزش گمرک 

درصورتی‌که ارزش پایه کالاهای وارداتی توسط صاحب کالا یا نماینده قانونی وی اعلام شود، این ارزش مبنای محاسبه حقوق ورودی قرار می‌گیرد. بااین‌حال، گمرک ایران می‌تواند در صورت عدم اطمینان از صحت ارزش اعلامی، خودش ارزش پایه کالا را تعیین کند. 

ارزش گمرکی کالا چه فرقی با ارزش پایه کالای وارداتی دارد؟ 

ارزش گمرکی کالای وارداتی به‌منظور تعیین حقوق ورودی کالای وارداتی در گمرک استفاده‌ شده و براساس ارزش پایه کالای وارداتی و سایر عوامل مانند تخفیف‌ها، افزایش قیمت‌ها و سایر هزینه‌های گمرکی تعیین می‌شود. درواقع، تعرفه و ارزش گمرکی کالای وارداتی، براساس ارزش پایه کالای وارداتی تعیین می‌شود؛ بااین‌حال، این دو باهم تفاوت‌هایی دارند. 

مهم‌ترین تفاوت بین آن‌ها این است که ارزش پایه کالای وارداتی یک ارزش ثابت است که هر ماه توسط سازمان گمرک ایران معین می‌شود؛ ولی ارزش گمرکی برای کالای وارداتی ممکن است بسته به عوامل مختلفی مانند تخفیف‌ها، افزایش قیمت‌ها و هزینه‌های گمرکی، مبالغ متفاوتی باشد. 

تفاوت دیگر در این است که ارزش پایه کالای وارداتی، فقط برای محاسبه حقوق ورودی کالای وارداتی استفاده می‌شود؛ اما تعرفه گمرکی کالای وارداتی، علاوه بر حقوق ورودی، برای محاسبه سایر عوارض و مالیات‌های گمرکی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. 

ترخیص کالا 

ترخیص کالا فرایندی است که طی آن کالاها از گمرک خارج می‌شوند. این فرایند توسط صاحب کالا یا نماینده قانونی وی انجام ‌شده و شامل تهیه و ارائه اسناد و مدارک، پرداخت هزینه‌ها و انجام تشریفات گمرکی است. برای ترخیص کالا از گمرک، باید ابتدا در سامانه ترخیص کالا ثبت‌نام کنید. این سامانه به شما امکان می‌دهد اطلاعات شخصی خود به‌عنوان صاحب کالا و همچنین اطلاعات و مشخصات کالا را ثبت و نگهداری کنید. پس از ثبت‌نام، سامانه یک کد شناسه برای شما ارسال می‌کند. این کد شناسه تقریباً برای تمام مراحل ترخیص کالا در گمرک استفاده می‌شود؛ بنابراین، آن را درجایی امن نگهداری کنید. توجه داشته باشید: اطلاعات واردشده در سامانه باید دقیق و صحیح باشد. 

مراحل ترخیص کالا 

ترخیص کالا معمولاً شامل مراحل زیر می‌شود: 

1. واردشدن کالا به گمرک: کالاها از طریق مرزهای مختلف کشور وارد گمرک می‌شوند. 
2. انبارکردن کالا: کالاها تا کامل‌شدن مراحل ترخیص، در انبار گمرک نگهداری می‌شوند. 
3. تهیه و ارائه اسناد و مدارک: صاحب کالا یا نماینده قانونی وی باید اسناد و مدارک لازم برای ترخیص کالا را تهیه و ارائه کند، این اسناد عبارت‌اند از: 
4. قبض انبار 
5. فاکتور خرید 
6. مجوزهای قانونی 
7. سایر اسناد و مدارک لازم براساس نوع کالا 
8. پرداخت هزینه‌ها: صاحب کالا یا نماینده قانونی وی باید برای ترخیص کالا، هزینه‌های مربوط به آن را پرداخت کند. این هزینه‌ها شامل حق ورودی، مالیات، عوارض و سایر موارد می‌شود. 
9. انجام تشریفات گمرکی: پس از پرداخت هزینه‌ها، نوبت به تشریفات گمرکی می‌رسد. این تشریفات معمولاً شامل بررسی اسناد و مدارک، ارزیابی کالا و تعیین ارزش گمرکی می‌شود. 

رویه‌های گمرکی

در ایران رویه‌های گمرکی مختلفی برای ترخیص کالا وجود دارد که براساس هدف از واردات یا صادرات کالا تعیین می‌شوند. برخی از این رویه‌های رایج، عبارت‌اند از: 

• ورود قطعی: کالایی که به‌صورت دائمی و به ‌قصد مصرف وارد کشور می‌شود، تحت رویه ورود قطعی قرار می‌گیرد. 
• ورود موقت: کالایی که به‌صورت موقت وارد کشور شده و بعد از مدت معینی دوباره به مبدأ بازگردانده می‌شود، مشمول رویه ورود موقت شده و معمولاً برای کالاهای خاصی مانند کالاهای نمایشگاهی کاربرد دارد. 
• ترانزیت خارجی: کالایی که از یک کشور به کشور دیگر در حال عبور است، تحت رویه ترانزیت خارجی قرار می‌گیرد. 
• ترانزیت داخلی: کالایی که از یک گمرک به گمرک دیگر در داخل کشور انتقال داده می‌شود، تحت رویه ترانزیت داخلی است. 
• صدور قطعی: صدور هرگونه کالا از کشور، طبق این رویه انجام می‌گیرد. 

هزینه ترخیص کالا 

ترخیص کالا از گمرک، فرایندی پیچیده و قانونی دارد که شامل هزینه‌های مختلفی مانند هزینه‌های ترخیص و حقوق ورودی می‌شود. 

1. هزینه‌های ترخیص: هزینه‌هایی هستند که برای انجام مراحل مختلف ترخیص کالا از گمرک پرداخت می‌شوند و عبارت‌اند از: 
2. هزینه باربری: هزینه حمل‌ونقل کالا از مبدأ به گمرک 
3. هزینه انبارداری: هزینه نگهداری کالا در انبار گمرک تا زمان ترخیص 
4. هزینه تخلیه و بارگیری: هزینه تخلیه و بارگیری کالا از وسایل نقلیه مختلف 
5. هزینه صفافی: هزینه آماده‌سازی کالا برای ارزیابی گمرکی 
6. تعرفه آزمایشگاهی: هزینه‌های آزمایشگاهی برای بررسی کیفیت کالا 
7. کارشناسی کالا: هزینه‌های کارشناسی کالا برای تعیین ارزش گمرکی 
8. حقوق ورودی: هزینه‌ای است که براساس ارزش گمرکی کالا و سود بازرگانی محاسبه می‌شود. این تعرفه نشان‌دهنده ارزش واقعی کالاست که با احتساب هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه تا ورود به گمرک محاسبه ‌شده است و سود بازرگانی، درصدی از ارزش گمرکی است که برای حمایت از تولید داخلی به کار می‌رود. 

نحوه انجام مراحل ترخیص کالا از گمرک، تأثیر مستقیمی بر هزینه گمرکی دارد؛ درصورتی‌که مراحل ترخیص به‌درستی انجام شود، هزینه گمرکی می‌تواند کاهش یابد. برای اطمینان بیشتر می‌توانید از کارشناسان حاذق و معتبر کمک بگیرید. 

سخن پایانی 

در این مطلب سعی کردیم شما را بیشتر با مفهوم و نحوه محاسبه ارزش گمرکی کالا آشنا کنیم. ارزش و تعرفه کالا و نحوه ترخیص کالا را نیز شرح دادیم. برای صرفه‌جویی در وقت و هزینه‌های خود، می‌توانید این امور را با خیال راحت به کارشناسان مجرب اسپیدکس بسپارید و از آن‌ها مشاوره بگیرید تا به بهترین نحو و در کمترین زمان ممکن پاسخ‌گوی دغدغه‌های شما باشند. 

سؤالات متداول 

گمرک ایران برای تعیین ارزش گمرکی یک کالا از چه روش‌هایی استفاده می‌کند؟ 

به‌طورکلی از سه روش استفاده می‌کند: ارزش اعلام‌شده توسط صاحب کالا، استفاده از ارزش معاملاتی کالاهای مشابه و روش‌های استنباطی. 

چگونه می‌توان به ارزش گمرکی تعیین‌شده برای کالا اعتراض کرد؟ 

می‌توانید ظرف مدت 30 روز از تاریخ ابلاغ ارزش گمرکی، به آن اعتراض کنید. اعتراض باید به‌صورت کتبی و با ارائه مستندات و مدارک لازم و کافی صورت گیرد. 

تفاوت ارزش گمرکی و ارزش بازاری کالا چیست؟ 

ارزش بازاری کالا، نرخ معامله کالا در بازارهای آزاد است و تحت‌تأثیر عوامل مختلفی مانند عرضه و تقاضا، کیفیت کالا و وضعیت اقتصادی یک کشور تعیین می‌شود؛ برای همین هم ارزش گمرکی، معمولاً از ارزش بازاری کالا کمتر است.