> 
دوران طلایی صادرات فرش ایران به دهه هفتاد و در سال‌های اخیر به پیش از تحریم‌ها برمی‌گردد. از آن زمان ارزش بازار صادرات فرش دستباف کمتر و کمتر شد، تا اینکه در سال 1402 به کمتر از ۵۰میلیون دلار رسید. ارزش وزنی صادرات فرش ماشینی هم از سال 1396 تا 1402 شاهد 50% افزایش بوده، اما ارزش آن 27.4% افت کرد و از 323میلیون دلار به 235میلیون دلار رسید.
اما درنهایت فرش بی‌نظیر ایرانی جایگاه خود را در بازارهای قدیمی کم‌وبیش حفظ، و راه خود را به بازارهای جدید هم باز کرد؛ این امر با همکاری تاجران و کارشناس‌های باتجربه و دقیق بازرگانی و لجستیک محقق شد. همچنین باید از قوانین، شرایط و مشکلات صادرات فرش ماشینی و دستباف آگاه بود که در ادامه بررسی‌شان کرده‌ایم.
نحوه صادرات فرش؛ چگونه تاجر فرش شویم؟
گام اول در صادرات هرگونه کالا، ازجمله فرش دستباف و ماشینی، دریافت کارت بازرگانی و گواهی مبدأ از اتاق بازرگانی کشور است.
برای دریافت کارت باید حداقل 23 ساله باشید، بدهی قطعی نداشته باشید (که با استعلام از گمرک مشخص می‌شود)، گواهی عدم سوء‌‌پیشینه ارائه دهید، سابقه ورشکستگی به تقصیر و تقلب نداشته باشید و دوره آموزشی مربوطه را بگذرانید.
پس از آن می‌توانید باقیِ گام‌ها را یک‌به‌یک پیش ببرید:
1. تحقیق و شناسایی بازار هدف
صرف‌نظر از اینکه فرش ایرانی چقدر در بازارهای بین‌المللی محبوب است، باید کارتان را با تحقیقات بازار آغاز کنید.
بررسی آمارهای رسمی، شناخت رقبا که معمولاً چینی و هندی هستند، میزان و کیفیت تقاضا و… از مواردی است که باید زیر ذره‌بین بگذارید. خود بازار هم معمولاً برپایه مواد فرش، کاربر نهایی (مسکونی یا تجاری)، کانال فروش و قیمت (اقتصادی یا لوکس) طبقه‌بندی می‌شود.
اگر محصولتان از همین حالا مشخص و ثابت است، باید با بررسی بازارهای مختلف، میزان تقاضا برای فرش‌های گوناگون را بسنجید و بهترین مقصد(ها) را برای صادرات فرش انتخاب کنید. درواقع باید مطمئن شوید که کالا به سلیقه بازار هدف می‌خورد و با فروش نرفتن یا برگشت‌خوردن فرش‌ها مواجه نمی‌شوید.
برای کسب اطلاعات به‌روزتر می‌توانید مستقیماً هم با مشتری‌های بالقوه ارتباط بگیرید، مثلاً با …
- شرکت در نمایشگاه‌های بین‌المللی؛
- عضویت در انجمن‌های مرتبط؛
- استفاده از روش‌های بازاریابی دیجیتال (بهینه‌سازی سایت برای موتورهای جست‌وجو، فعالیت در شبکه‌های اجتماعی مانند Pinterest، Instagram و…).
بازکردن حساب کاربری و فروش در مارکت‌پلیس‌هایی مانند آمازون و علی‌بابا هم می‌تواند مفید باشد، به‌ویژه برای صادرات فرش ماشینی.
2. بررسی قوانین و اخذ مجوزها
در ادامه باید از تطابق شرایط کالا با قوانین مطمئن شوید و همچنین برای اخذ مجوزهای لازم اقدام کنید. این مجوزها از طرف سازمان توسعه تجارت ایران، گمرک (در گام‌های بعد) و سایر سازمان‌های ذی‌صلاح صادر می‌شوند. مهم‌ترین قوانین و شرایط صادرات فرش هم عبارت‌اند از:
- اگر صاحب یک کارگاه تولیدی فرش هستید، برای صادرات فرش‌هایتان به پروانه بهره‌برداری از وزارت صنعت، معدن و تجارت نیاز دارید.
- فرش‌های صادراتی باید گواهی اصالت و شناسنامه داشته باشند، که از سمت اتحادیه صادرکنندگان فرش دستباف ایران و یا سازمان ملی فرش ایران، این گواهی‌ها را صادر می‌شوند.
- فرش، گلیم و کفپوش‌های دستباف با پشم، موی نرم حیوان یا نایلون از مالیات بر ارزش افزوده معاف هستند.
- فرش‌های بافته‌شده با الیاف مصنوعی و یا نخ‌های رنگ‌شده بی‌کیفیت نمی‌توانند به‌عنوان فرش صادراتی از کشور خارج شوند.
- تعرفه صادرات فرش دستباف (و کفپوش‌های مشابه) ذیل تعرفه‌های 5701 تا5707 قرار دارند، که باید آن‌ها را در جدیدترین نسخه کتاب مقررات صادرات و واردات کالا بررسی کنید. بیشتر صادرات فرش ماشینی هم با کد ۵۷۰۲۹۲ در گمرک‌های ایران اظهار می‌شود.
دقت داشته باشید که شرایط صادرات فرش بعضاً به بازار هدف هم بستگی دارد. برای مثال، فرش‌های صادراتی به آلمان باید با استانداردهای اشتعال‌پذیری سخت‌گیرانه این کشور مطابقت داشته باشند و گواهی‌نامه مربوطه را از یک آزمایشگاه معتبر کسب کنند.
صادرات چمدانی فرش دستباف
صادرات چمدانی به هیچ مجوزی احتیاج ندارد و هر مسافر می‌تواند تا 20 متر مربع فرش دستباف را از کشور خارج کند. البته بردن این فرش‌ها به کشورهای عربستان، سوریه و عراق به‌کلی ممنوع است. خروج فرش‌های نفیس و عتیقه با ارزش تاریخی و فرهنگی هم مجاز نیست.
3. صدور پروفرما و عقد قرارداد
با پیداکردن مشتری صادرات فرش ایران و توافق‌های اولیه، می‌توان پروفرما اینوویس (پیش‌فاکتور) را برای خریدار صادر کرد. این سند شامل نام و مشخصات فروشنده و خریدار، ویژگی‌های کالا، نرخ واحد و نرخ کل، شیوه پرداخت، شیوه حمل، مدت اعتبار قیمت و… می‌شود.
پس از صدور پروفرما و تأیید خریدار، می‌توانید جزئیات قرارداد را برپایه قوانین تجارت بین‌المللی (اینکوترمز) تدوین کنید تا به امضای هردو طرف برسد. به دلیل احتمال آسیب و ارزشمندبودن کالا، عقد قرارداد بیمه و تعیین مسئولیت‌های دقیق طرفین هم ضروری است.
در پایان، هزینه طبق شرایط مشخص‌شده پرداخت می‌شود. وجه قرارداد را می‌توانید از طریق صرافی‌های رسمی یا سیستم‌های بانکی دریافت کنید.
4. اظهار کالا به گمرک و ارسال
در ادامه مراحل صادرات فرش دستباف باید با مدارک و مجوزهای لازم به گمرک مراجعه کرده و اظهارنامه صادراتی را تنظیم و تکمیل کنید. منظور چنین مدارکی است: کارت بازرگانی، پکینگ‌لیست، مجوز استاندارد، گواهی بازرسی، کارنه تیر، بارنامه، بیمه‌نامه و… .
پس از بررسی‌های نهایی توسط بازرس و تطبیق مشخصات و محتویات، محموله برای ارسال (طبق شرایط حمل و نقل مندرج در قرارداد) آماده است.
توجه: شیوه بسته‌بندی فرش‌ها بی‌نهایت مهم است. جدا از استانداردهای کلی، هر کشور قوانین مربوط به خود را برای بسته‌بندی، برچسب‌گذاری و… دارد. ضمن اینکه پکیجینگ باید با توجه به نوع و ابعاد فرش و همچنین آب‌وهوای مقصد انجام شود و جلوی نفوذ رطوبت، گردوغبار، آفات و موارد دیگر را کاملاً بگیرد.
بهترین کشور برای صادرات فرش دستباف و ماشینی
در حال حاضر بیشتر مشتری‌های فرش دستباف در کشورهای اروپایی (آلمان، ایتالیا، سوئیس، اسپانیا، فرانسه، روسیه و گاهی انگلستان)، عربی (امارات‌متحده عربی، عربستان، قطر، عراق و عمان) و گاهی آسیایی (ژاپن، چین و کره جنوبی) هستند.
از فعال‌ترین مشتری‌های صادرات فرش ماشینی هم می‌توانیم به آلمان، عراق، ترکیه، کویت، هنگ‌کنگ، چین، هند، سوریه، تاجیکستان، قزاقستان و ارمنستان اشاره کنیم. قاره آفریقا هم یک بازار بالقوه و رو‌به‌رشد دیگر برای فرش‌های ماشینی ایران است.
صادرات فرش به المان
با افزایش تنش‌ها و تحریم‌ها و ازدست‌رفتن بازار سودآور آمریکا، بیشتر تاجرهای فرش ایرانی به بازارهای اروپایی روی آوردند و آلمان همواره از بهترین شرکای کشور تا به امروز بوده است.
همان‌طور که پیش‌تر گفتیم، این کشور قوانین سخت‌گیرانه‌ای نسبت به فرش‌های وارداتی دارد. برای صادرات فرش دستباف و ماشینی به آلمان باید دستورالعمل‌های اتحادیه اروپا در واردات منسوجات را رعایت کنید، که شامل اخذ مجوز صادرات از گمرک ایران و رعایت استانداردهای مؤسسه فدرال ایمنی و بهداشت کار آلمان می‌شود؛ به‌علاوه استانداردهای اشتعال‌پذیری که به آن اشاره کردیم.
درباره سلیقه آلمانی‌ها هم گفته می‌شود که معمولاً طرح های بدون ترنج و خلوت با زمینه کرم‌رنگ را می‌پسندند و زیاد سراغ فرش‌های بالای 6 متر مربع نمی‌روند.
صادرات فرش به عمان
اخیراً به صادرات فرش به عمان بسیار توجه می‌شود. عمان یک بازار دیگر با پتانسیل بالا برای فرش‌های دستباف و ماشینی است که به ایران هم نزدیک است؛ چه از نظر فرهنگی و چه از نظر جغرافیایی. مسقط، صلاله و نزوی از بهترین مناطق عمان برای خرید و فروش فرش‌های ایرانی هستند.
خوب است بدانید که فرش‌های با ابعاد متوسط (6 و 9 متری)، با رنگ‌های گرم مانند نارنجی و قرمز و قهوه‌ای، و طرح‌های گل و بته در این کشور محبوب‌تر هستند. هرچند که طرح‌های مدرن‌تر هم رایج‌تر شده‌اند.
صادرات فرش دستباف به دبی
دبی قطب تجاری منطقه و یکی از بهترین مقصدها برای صادرات فرش دستباف و همچنین تابلو فرش است. علاوه بر راه‌هایی که پیش‌تر برای ارتباط با مشتری نام بردیم، به شرط داشتن سرمایه لازم، اجاره غرفه در بازارهای سنتی یا حتی بازکردن مغازه در این شهر هم عالی است.
طرح‌های اصیل ایرانی مثل لچک ترنج با رنگ‌های طلایی و شاد در دبی طرف‌داران بسیاری دارد. ضمن اینکه برخلاف بازارهای اروپایی، می‌توانید به صادرات فرش‌های با متراژ بالا هم فکر کنید. باوجوداین، رقابت در بازارهای دبی بالاست و حتماً باید روی بازاریابی، کیفیت محصول و ارائه خدمات پیش/پس از فروشتان حساس باشید.
سرمایه لازم برای صادرات فرش
خود فرش کالای ارزانی نیست و احتمالاً سرمایه کم برای آن کافی نخواهد بود؛ به‌ویژه اگر قصدتان صادرات فرش دستباف باشد.
ماهیت این صنعت هم به‌گونه‌ای است که به سرمایه‌گذاری طولانی‌مدت و ساخت ارتباطات تجاری در سطح بین‌المللی نیاز دارد و کم‌هزینه نیست. حجم صادرات، کشور مقصد، شیوه‌های بازاریابی و حمل و نقل هم بسیار مهم هستند.
برای تخمین (حداقل) سرمایه لازم برای صادرات فرش باید هزینه‌های خرید لوازم اولیه و تولید، اخذ مجوزها، بازاریابی و ایجاد ارتباطات در کشور مقصد، بسته‌بندی، حمل و نقل، هزینه‌های گمرک و… را در نظر بگیرید.
سود صادرات فرش دستباف
سود صادرات فرش دستباف هم بیش از هر چیز به خود محصول و بازار آن بستگی دارد. بر پایه آمار مرکز ملی فرش ایران، میانگین قیمت فرش دستباف صادراتی در سال 1398 متری 74 دلار بوده است. این یعنی بسته به ابعاد فرش، سود صادرات آن می‌تواند حداقل چندصد تا چندهزار دلار باشد.
حساسیت‌ها نسبت به کیفیت تاروپود و رنگ فرش‌های دستباف بسیار بالاست. اما برای فرش‌های ماشینی، بعضاً می‌توان با هزینه کمتر سودهای بیشتر هم به دست آورد.
برای نمونه، بسیاری از فرهنگ‌ها به صادرات فرش ماشینی با قیمت معقول علاقه بیشتری نشان می‌دهند؛ چون با کفش روی آن راه می‌روند، عادت به شست‌وشوی آن ندارند، فقط چند سال از آن استفاده می‌کنند و از رنگ‌های روشن هم چندان استقبال نمی‌کنند.
اگر بازار هدف تاجر به همین شکل باید، می‌تواند پلی‌پروپیلن و P.P را جایگزین اکریلیک کرده و فرش‌هایی با قیمت مناسب را به این کشورها عرضه کند. اما برای بازارهایی که دوام و زیبایی فرش اولویتشان است، می‌توان با الیاف مرغوب مانند تمام‌اکریلیک هیت‌ست‌شده با پود پلی‌استر، استحکام را بدون قربانی‌کردن زیبایی بیشتر کرد.
مشکلات صادرات فرش دستباف و ماشینی
تحریم‌های اقتصادی مدت‌هاست که کار تاجرها را برای بازاریابی و توزیع دشوار کرده، اما چالش‌ها و مشکلات صادرات فرش شامل موارد دیگر هم می‌شود، ازجمله:
- افزایش هزینه‌های مواد اولیه، بیمه و حمل و نقل.
- قیمت بسیار پایین فرش‌های چینی و هندی.
- توجه کم نسبت به تطابق فرش‌های تولیدشده با معیارها و استانداردهای بین‌المللی مانند کیفیت، طراحی و مواد اولیه.
- اختصاص زمان و بودجه کم به تحقیقات بازار، شناسایی بازارهای هدف، تحلیل رقبا، تبلیغات و ارتباطات مؤثر با مشتریان بین‌المللی.
- تفاوت‌های فرهنگی و زبانی بین تولیدکننده و مصرف‌کننده بین‌المللی که درک عمیق و تعامل مؤثر از طرف تاجر را می‌طلبد.
- وجود رقبای خارجی، دلال‌ها و واسطه‌های صادرات فرش ایران.
- کم‌لطفی به تیم‌های باتجربه برای انجام سریع عملیات گمرکی و لجستیک.
صادرات مقرون به‌صرفه فرش ایران
امیدواریم اکنون با وضعیت و شرایط صادرات فرش دستباف و ماشینی بهتر آشنا شده و دیدی واقع‌بینانه‌تر از فرصت‌ها و چالش‌های آن به دست آورده باشید.
همان‌طور که اشاره شد، بسته‌بندی اصولی، حمل و نقل امن و ترخیص روان، بخش مهمی از فرایند صادرات فرش ایرانی است که به بهینه‌سازی هزینه‌ها، کاهش خسارات و نظم تجارت شما کمک شایانی می‌کند. «اسپیدکس» در تمام این مراحل همراه شماست.
تیم ما سرویس‌های اکسپرس ورودی/خروجی و واردات/صادرات هوایی و باری را با دقت و حوصله به نماینگی از شما انجام می‌دهد و آن را با خدمات انبارداری، صدور بیمه‌نامه، ترخیص سریع از گمرک و تحویل درب به درب تکمیل می‌کند.
ما برای تحویل به دنیا آمده‌ایم و خدماتی ازجمله بسته‌بندی، بیمه مرسوله پستی، ترخیص، تشریفات گمرکی و حتی پست بین‌الملل کالای سنگین را در سریع‌ترین، دقیق‌ترین و مقرون‌به‌صرفه‌ترین حالت ممکن به شما ارائه می‌دهیم.
