نحوه حمل هوایی باتری (راهنمای کامل)

حمل هوایی باتری یکی از سخت‌گیرانه‌ترین شرایط و قوانین را در پروژه‌های لجستیک هوایی دارد. همین ‌که پا را از گوشی‌های هوشمند و لپ‌تاپ مسافران فراتر بگذاریم، باتری‌ها به کالاهای خطرناکی تبدیل می‌شوند که امنیت هواپیما و کارکنان پرواز را شدیداً به خطر می‌اندازند. 

در ادامه ضمن بررسی دقیق قوانین حمل هوایی باتری‌های پرمصرف، دستورالعمل‌های بسته‌بندی انواع باتری قلمی، لپ‌تاپ و… را هم مرور می‌کنیم. با «اسپیدکس» همراه باشید. 

چرا حمل هوایی باتری‌ها قوانین ویژه‌ای دارد؟ 

حمل هوایی انواع باتری شرایط و مناسبات خاصی دارد؛ چون اگر به‌درستی مدیریت نشوند، ممکن است چنین خطرهایی را به دنبال داشته باشند: 

• آتش‌سوزی یا انفجار ناشی از جریان حرارتی، به‌ویژه اگر باتری‌ها آسیب‌ دیده یا اتصال کوتاه داشته باشند. 

• صدمه به کنترل‌کننده‌ها یا امدادگران اضطراری در اثر آتش‌سوزی و انفجار باتری. 

• آسیب به محموله‌ها در اثر آتش‌سوزی باتری‌ها و گسترش آن در انبار هواپیما. 

• فرود یا انحراف اضطراری در صورت آتش‌گرفتن محموله در میانه حمل ‌و نقل. 

شرکت‌های هواپیمایی به‌شدت روی این احتمالات حساس هستند؛ چون نقض قوانین حمل هوایی باتری هم جریمه‌های نظارتی را به‌ دنبال دارد، هم ممکن است ایرلاین امتیازها و مجوزهای حمل‌ و نقلش را از دست بدهد. 

به‌ دلیل این خطرها، باتری‌های لیتیومی به‌عنوان کالای خطرناک و در کلاس 9 طبقه‌بندی می‌شوند؛ اما سایر باتری‌ها در کلاس‌های دیگر قرار می‌گیرند. این یعنی حمل باتری‌های لیتیومی مشمول مقررات خاصی در بسته‌بندی، برچسب‌گذاری، محدودیت‌های کمیت، آموزش و گزارش می‌شود. 

 

چه کالاهایی باتری لیتیومی دارند؟  

باتری‌های لیتیومی دو نوع هستند: 

• باتری‌های لیتیوم-یون (Li-ion) در تلفن‌های همراه، لپ‌تاپ‌ها، تبلت‌ها، دوربین‌های دیجیتال، ساعت‌های هوشمند، هدفون‌های بلوتوث، سمعک‌ها، ریش‌تراش‌های برقی، دریل‌ها شارژی و…؛ 

• باتری‌های لیتیوم-متال (Li-metal) در دستگاه‌های حسگر، باتری‌های کتابی (9V)، باتری‌های قلمی (AA) و باتری‌های نیم‌قلمی (AAA). 

البته یک‌سری کالاهای غیرمنتظره هم باتری‌های لیتیوم-یون «پنهان» دارند، مانند: 

• کارت‌های تبریک: برخی کارت‌های تبریک موزیکال یا تعاملی باتری دکمه‌ای (سکه‌ای) دارند. 

• کتاب و اسباب‌بازی: کتاب‌های کودک با جلوه‌های صوتی و بسیاری از اسباب‌بازی‌ها باتری‌دار هستند. 

• کفش: برخی کفش‌های طراحی‌شده برای کودکان چراغ‌هایی دارند که با باتری کار می‌کنند. 

• جواهرات: برخی جواهرات با ویژگی‌های خاص (چراغ یا لرزش) با باتری‌های کوچک تغذیه می‌شوند. 

• لوازم منزل: کالاهایی مانند دماسنج دیجیتال، ترازوی آشپزخانه، آسیاب نمک و فلفل و… می‌توانند باتری‌دار باشند. 

• جاکلیدی: مدل‌هایی که نور یا صدا دارند، به باتری نیاز دارند. 

• مبلمان: برخی کاناپه‌های راحتی–برقی ویژگی‌های خاصی دارند که با باتری فعال می‌شوند. 

 

 

قوانین حمل هوایی باتری 

حمل باتری‌های لیتیومی فقط با گواهی‌نامه 38.3 سازمان ملل (UN 38.3)، مطابق با کتابچه راهنمای آزمایش‌ها و معیارهای این سازمان (UN Manual of Tests and Criteria) مجاز است. 

انجمن بین‌المللی حمل‌ و نقل هوایی یا «یاتا» (IATA) هم با انتشار مقررات کالاهای خطرناک (DGR) به طبقه‌بندی، علامت‌گذاری، بسته‌بندی، برچسب‌زنی و مستندسازی محموله‌های خطرناک کمک می‌کند. تمام خطوط هوایی معتبر، DGR را به رسمیت می‌شناسند. 

براساس قوانین حمل هوایی باتری، شرکت‌های هواپیمایی اجازه حمل هر دو نوع از این باتری‌ها را (که بالاتر معرفی کردیم) در چمدان دستی، چه در دستگاه و چه به‌صورت جداگانه، می‌دهند؛ البته به شرطی که از حدود زیر تجاوز نکنند: 

• میزان لیتیوم-متال موجود در هر باتری از 2 گرم بیشتر نباشد. این اطلاعات روی باتری درج شده است. 

• میزان لیتیوم-یون موجود در هر باتری (ELC یا Equivalent Lithium Content) از 8 گرم بیشتر نباشد، یا درمجموع 100 وات-‌ساعت باشد. 

• 25 گرم ترکیبی، درمجموع 300 وات–ساعت. 

یاتا بین باتری‌های لوازم الکترونیک (که نمی‌توان خارجشان کرد) و باتری‌هایی که جداگانه بسته‌بندی می‌شوند، تفاوت می‌گذارد. مثلاً گوشی‌ها یا لپ‌تاپ‌هایی که این باتری‌ها را دارند، اگر کمتر از 100 Wh باشند، نادیده گرفته می‌شوند. اما اگر باتری با تجهیزات بسته‌بندی‌شده و قابل ‎تعویض باشد، باید محاسبه شود. 

 

پیش‌نیازهای حمل‌ونقل باتری  

هنگام سفر	قراردادن باتری در چمدان پذیرش‌شده مجاز نیست. مسافران باید باتری‌های درنظرگرفته‌شده را در هواپیما حمل کنند. باتری‌های جدانشدنی معاف هستند. با‌این‌حال، همه خطوط هوایی اجازه چمدان‌های پذیرش‌شده را که شامل باتری‌های لیتیوم یونی در دستگاه‌ها می‌شود، نمی‌دهند.
حفاظت	باتری‌ها باید در برابر اتصال کوتاه محافظت شوند. آن‌ها را در کیسه‌های پلاستیکی جداگانه قرار دهید.
تأییدیه‌ها	تمام باتری‌های لیتیوم یونی که تحت مواد خطرناک کلاس 9 حمل می‌شوند باید با کتابچه راهنمای UN، بخش III، بخش 38.3 را داشته باشند. در صورت تغییر سلول‌ها، بسته باتری باید مجدداً تأیید شود.
حمل نمونه اولیه (پروتوتایپ)	حمل هوایی باتری نمونه اولیه برای آزمایش معاف است. قوانین تکمیلی حمل باتری‌های آزمایش‌نشده در کتابچه سازمان ملل CFR 49 173.185 (e) مشخص شده‌اند.
آسیب‌های احتمالی	باتری‌های معیوب و در معرض خطر خرابی که حین حمل ‌و نقل شناسایی می‌شوند، ممنوع هستند.
باتری‌های قدیمی	حمل باتری قلمی در هواپیما (و انواع دیگر) به قصد دفع کاملاً ممنوع است، مگر اینکه توسط مقامات مربوطه تأیید شود.
بسته‌بندی	هر بسته باید در برابر سقوط 1.2 متری در تمام جهت‌ها، بدون آسیب به باتری‌ها که باعث جابه‌جایی یا رهاشدن محتویاتشان شود، مقاومت کند.
انباشتن بسته‌ها (Overpack)	بسته‌هایی که در یک بسته‌بندی اضافی با کالاهای دیگر قرار می‌گیرند، نمی‌توانند بیش از یک 1 بسته کالای خطرناک مطابق با بخش II PI 965 داشته باشند. برچسب Overpack هم باید (کنار سایر برچسب‌های لازم) الصاق شود.
اسناد و مدارک	فرم اعلامیه کالاهای خطرناک (DGD)، برگه اطلاعات ایمنی مواد (MSDS)، گواهی UN 38.3 که آزمایش موفق باتری‌ها از لحاظ ایمنی را تصدیق می‌کند و… .
آموزش	پرسنل درگیر در حمل باتری‌های لیتیومی باید آموزش دیده باشند.

 

 

دستورالعمل‌های بسته‌بندی در حمل هوایی باتری  

از سال 2016، دیگر نمی‌توان باتری‌های لیتیومی را به‌عنوان بار در هواپیماهای مسافربری جابه‌جا کرد. این باتری‌ها برای حمل ‌و نقل به دو دسته تقسیم می‌شوند: خارج از کلاس 9 (شامل باتری‌های کوچک در مقادیر محدود) و مشمول کلاس 9 (کالاهای خطرناک، برای محموله‌های بزرگ‌تر). 

طبق مقررات DGR، دستورالعمل‌های بسته‌بندی (PI) این باتری‌ها در PI 965 تا PI 970 مرتب شده‌اند: 

• PI 965 برای سلول‌های لیتیوم-یون و باتری‌پک‌ها یا بسته‌های باتری (UN3480)؛ 

• PI 966 برای لیتیوم-یون درون تجهیزات؛ 

• PI 967 برای ترکیب لیتیوم-یون با تجهیزات (UN3481). 

به دلیل محتوای لیتیوم بیشتر، بسته‌بندی باتری‌های لیتیوم-متال به‌طور جداگانه و با دستورالعمل‌های 968 تا 970 (UN3090 و UN3092) مدیریت می‌شود. 

 

دستورالعمل 965: سلول‌های لیتیوم-یونی و باتری‌پک (UN 3480)   

ردیف	نوع	ظرفیت سلول/باتری	محدودیت وزنی/تعدادی	یادداشت
1	چمدان دستی	حداکثر 100 وات درون تجهیزات (مانند باتری گوشی هوشمند، تبلت و لپ‌تاپ)	هر مسافر می‌تواند 2 باتری یدکی به همراه داشته باشد، به ‌شرطی که هرکدام بیشتر از 160 وات نباشند (مجموعاً 320 وات)	تنها در چمدان دستی. در چمدان پذیرش‌شده مجاز نیست.
2	اندازه کوچک، حجم کم	سلول 20 وات یا کمتر	8 سلول، بدون محدودیت وزنی	می‌تواند با کوریر و پست ارسال شود. بسته‌ها باید برچسب‌های «Lithium Caution» و «Cargo Aircraft Only» را داشته باشند.
		باتری 100 وات یا کمتر	2 باتری، بدون محدودیت وزنی
		سلول/باتری‌های 2.7 وات	2.5 کیلوگرم، بدون محدودیت در تعداد. حداکثر شارژ 30٪
3	اندازه کوچک، حجم بالا	سلول 20 وات یا کمتر  باتری‌پک 100 وات یا کمتر	10 کیلوگرم برای کارگو به‌ازای هربسته. حداکثر شارژ 30٪	کلاس 9 کالاهای خطرناک و ضرورت پیروی از تمام مقررات مربوطه
4	بار کامل	سلول بیشتر از 20 وات  باتری‌پک بیشتر از 100 وات	35 کیلوگرم برای کارگو به ازای هربسته. حداکثر شارژ 30٪

 

فقط ردیف 1 و 2 از طبقه‌بندی کالاهای خطرناک کلاس 9 مستثنی هستند. همچنین، طبق مقررات یاتا، حمل سلول‌ها و باتری‌های لیتیومی در یک جعبه مجاز نیست و باید از جعبه‌های جداگانه استفاده کرد. 

 

برچسب‌‌های حمل هوایی باتری   

براساس قوانین حمل هوایی باتری، همه این محموله‌ها باید دارای برچسب CAUTION باشند، که نشان‌دهنده وجود باتری‌های لیتیومی ا‌ست. 

چون این باتری‌ها فقط در هواپیماهای باری مجاز هستند، الصاق برچسب «فقط هواپیمای باری» (Cargo Aircraft Only) هم الزامی ا‌ست. باتری‌هایی که در کلاس 9 طبقه‌بندی می‌شوند هم باید دارای برچسب مخصوص کلاس 9 باشند. 

بسته باید همراه با اسناد حمل ‌و نقل ارسال شده و این اطلاعات هم روی آن درج شود: نام و آدرس فرستنده، تاریخ، شماره‌تلفن و توضیحات حمل‌ و نقل، ازجمله شمارهUN  و وزن. 

قانون شارژ 30٪   

تمام باتری‌های لیتیومی که تحت PI 965 ارسال می‌شوند (مطابق ردیف‌های 2، 3 و 4 در جدول بالا)، باید دارای حالت شارژ (state-of-charge یا SoC) 30٪ باشند. 

این مورد به قوانین حمل باتری با هواپیما اضافه شده است؛ چون باتری‌های لیتیوم-یونی در SoC پایین نسبت به زمانی که کاملاً شارژ شده‌اند، پایدارتر هستند. 

توجه! محدودیت SoC برای باتری‌هایی که با محصولات بسته‌بندی شده یا در آن‌ها نصب شده‌اند، اعمال نمی‌شود. 

 

دستورالعمل‌های 966 و 967 (UN 3481)  

PI 966 مربوط به حمل باتری قلمی در هواپیما و باتری‌پک‌ها (همه از نوع Li-ion) «با» تجهیزات می‌شود. PI 967 هم روی همین باتری‌ها اما «درون» تجهیزات نظارت می‌کند که هردو تحت UN3481 هستند. 

این قوانین مشابه PI 965 هستند، با این تفاوت که باتری‌های قلمی و باتری‌پک‌ها را می‌توان با یا درون تجهیزات حمل کرد (تجهیزات به معنای دستگاهی ا‌ست که برای کارکردن به محصولات لیتیوم یونی نیاز دارد). 

ردیف	نوع	ظرفیت سلول/باتری	محدودیت وزنی/تعدادی	یادداشت
1	بسته‌بندی‌شده یا درون تجهیزات	– باتری‌های قلمی 20 وات یا کمتر؛  – باتری‌پک 100 وات یا کمتر.	– 5 کیلوگرم برای هواپیمای مسافری؛ – 5 کیلوگرم برای هواپیمای باری  (قانون 30٪ شارژ اعمال نمی‌شود).	می‌تواند با کوریر و پست ارسال شود. بسته‌ها باید برچسب‌های «Lithium Caution» و «Cargo Aircraft Only» را داشته باشند.
2	بسته‌بندی‌شده یا درون تجهیزات	– باتری‌های قلمی بیش از از 20 وات؛  – باتری‌پک بیشتر از 100 وات.	– 5 کیلوگرم برای هواپیمای مسافری؛  – 35 کیلوگرم برای هواپیمای باری  (قانون 30٪ شارژ اعمال نمی‌شود).	کلاس 9 کالاهای خطرناک و ضرورت پیروی از تمام مقررات مربوطه.

 

• حداکثر تعداد باتری در هربسته باید به باتری‌های لازم برای کار با تجهیزات محدود شود. باتری‌های اضافی باید به‌صورت جداگانه یا Overpack ارسال شوند. 

• تجهیزات باید خاموش شده و از فعال‌سازی تصادفی‌شان در حمل هوایی باتری جلوگیری شود. دستگاه‌هایی مانند ساعت‌ها و ثبت‌کننده‌های دما که در حمل‌ و نقل خطری ندارند می‌توانند روشن بمانند. 

 

دستورالعمل 968: حمل باتری قلمی در هواپیما (UN3090)  

این مورد به سلول‌ها و بسته‌های باتری لیتیوم فلزی می‌پردازد. قوانین حمل هوایی باتری‌های لیتیوم فلزی نسبت به باتری‌های لیتیوم یونی سخت‌گیرانه‌تر است. 

بیشترِ این باتری‌ها غیرقابل ‌شارژ هستند و در ساعت‌ها، ابزار پزشکی، ضربان‌سازها، حسگرها و… استفاده می‌شوند. همان‌طور که گفتیم، باتری‌های کتابی (9V)، باتری‌های قلمی (AA) و باتری‌های نیم‌قلمی (AAA) هم جزو همین دسته هستند. 

ردیف	نوع	ظرفیت سلول/باتری	محدودیت وزنی/تعدادی	یادداشت
1	اندازه کوچک، حجم کم	میزان لیتیوم-متال 0.3 گرم یا کمتر برای هرواحد	– 2.5 کیلوگرم محدودیت وزنی  – بدون محدودیت در تعداد	می‌تواند با کوریر و پست ارسال شود. بسته‌ها باید برچسب‌های   «Lithium Caution» و «Cargo Aircraft Only» را داشته باشند.
		میزان لیتیوم-متال در سلول‌ها 1 گرم یا کمتر	8 سلول
		میزان لیتیوم-متال در باتری 2 گرم یا کمتر	2 باتری‌پک
2	بسته‌بندی‌شده یا درون تجهیزات	میزان لیتیوم-متال در سلول‌ها 1 گرم یا کمتر؛   در باتری‌ها 2 گرم یا کمتر	– 2.5 کیلوگرم برای هواپیمای مسافری؛  – 2.5 کیلوگرم برای کارگو در هربسته.	کلاس 9 کالاهای خطرناک و ضرورت پیروی از تمام مقررات مربوطه.
3	بار کامل	میزان لیتیوم-متال در سلول‌ها بیشتر از 1 گرم؛   در پک 2 گرم	– 5 کیلوگرم برای هواپیمای مسافری؛  – 35 کیلوگرم برای کارگو در هربسته.

 

 

دستورالعمل‌های 969 و 970 (UN3091)  

PI 969 باتری‌های لیتیوم-فلز «با» تجهیزات را پوشش می‌دهد، اما قوانین PI 970 شامل لیتیوم-فلز «درون» تجهیزات می‌شود. هردو هم تحت UN3091 هستند. 

ردیف	نوع	ظرفیت سلول/باتری	محدودیت وزنی/تعدادی	یادداشت
1	بسته‌بندی‌شده یا درون تجهیزات	میزان فلز در سلول‌ها کمتر از 1 گرم، در باتری پک‌ها کمتر از 2 گرم	– 5 کیلوگرم برای هواپیمای مسافری – 5 کیلوگرم برای هواپیمای باری	می‌تواند با کوریر و پست ارسال شود. بسته‌ها باید برچسب‌های   «Lithium Caution» و «Cargo Aircraft Only» را داشته باشند.
2	بسته‌بندی‌شده یا درون تجهیزات	میزان فلز در سلول‌ها بیشتر از 1 گرم، در باتری پک‌ها بیشتر از 2 گرم	– 5 کیلوگرم برای هواپیمای مسافری  – 35 کیلوگرم برای هواپیمای باری	کلاس 9 کالاهای خطرناک و ضرورت پیروی از تمام مقررات مربوطه.

 

 

حمل امن باتری در هواپیما 

امیدواریم اکنون اشراف بهتری روی قوانین حمل هوایی باتری و الزامات بسته‌بندی آن‌ها داشته باشید. حمل این محموله‌ها در تمام مراحل پیچیدگی‌های ویژه‌ای دارد و حتماً باید توسط پرسنل آموزش‌دیده انجام شود. 

چنانچه به‌زودی به حمل ‌و نقل باتری نیاز پیدا می‌کنید، تیم دقیق «اسپیدکس» می‌تواند در زمینه ارسال مقرون‌به‌صرفه اسناد و سمپل به‌صورت اکسپرس (درب‌به‌درب)، سرویس صادرات/واردات هوایی و باری، حمل محموله سنگین، بسته‌بندی تخصصی، انبارداری، صدور بیمه‌نامه و ترخیص از گمرک به شما کمک کند. 

لطفاً از طریق فرم زیر یا شماره‌های درج‌شده، جزئیات پروژه‌تان را با ما در میان بگذارید تا شرایط آن بررسی شود.