کریدور یا راهگذر بینالمللی شمال–جنوب (The International North–South Transport Corridor، بهاختصار INSTC) یک مسیر دریایی، ریلی و جادهای برای حمل بار بین هند، روسیه، ایران، اروپا و آسیای مرکزی است. هدف اصلی این راهگذر، بهبود پیوستگی و افزایش همکاریهای تجاری و اقتصادی بین این مناطق است.
با «اسپیدکس» همراه باشید تا ضمن بررسی مسیر تجاری شمال-جنوب و اهداف آن، با مزایای اقتصادی و محدودیتهایی که دارد نیز آشنا شویم.
راهگذر بینالمللی شمال–جنوب چیست؟
خود واژه «کریدور» به مسیرهای حمل بار اشاره میکند که بین مناطق یک کشور یا مناطق مختلف جهان کشیده شدهاند. از این نظر، کریدورها به دو گروه داخلی و خارجی تقسیم میشوند و مهمترین مزیتشان کاهش زمان و هزینه حملونقل است. راهگذر بینالمللی شمال–جنوب هم به همین شکل است.
این مسیر یک پروژه چندوجهی برای ایجاد شبکههای حمل دریایی، ریلی و جادهای بین کشورهای مشارکتکننده برای حمل بار است. هدف این کریدور افزایش ارتباطات تجاری بین شهرهای مهم مانند بمبئی، مسکو، تهران، باکو، بندرعباس، آستاراخان، بندر انزلی و… است.
این راهگذار یک مسیر جایگزین و کوتاهتر بین آسیای جنوبی و شمال اروپا خواهد بود که اقیانوس هند و خلیجفارس را (از طریق ایران) به دریای خزر متصل میکند و بعد (از طریق سنتپترزبورگ) به اروپای شمالی و غربی گسترش مییابد.
این پروژه توسط روسیه، هند و ایران در سپتامبر 2000 در سنپترزبورگ آغاز شد؛ هرچند که تجار اروپایی، هندی و… از قدیمالایام از این مسیر باستانی برای دسترسی به بازارهای آسیای مرکزی استفاده میکردند.
کشورهای مشارکتکننده و اعضای پروژه
بنیانگذاران پروژه مسیر تجاری شمال-جنوب روسیه، هند و ایران هستند، اما این گروه در ادامه گستردهتر شد. اعضای فعلی هند، ایران، روسیه، آذربایجان، قزاقستان، ارمنستان، بلاروس، تاجیکستان، قرقیزستان، عمان، سوریه، ترکیه و اوکراین هستند.
بلغارستان عضو ناظر است و برخی کشورهای بالتیک مانند لتونی و استونی هم تمایل خود به پیوستن به این پروژه را ابراز کردهاند. ترکمنستان هم در حال حاضر عضو رسمی نیست، اما گفته میشود پس از دعوتهای رسمی، به این کریدور متصل خواهد شد.
نقش هند در پیشبرد این پروژه فوقالعاده مهم بوده است. آذربایجان و ارمنستان هم مشارکت بالایی در توسعه زیرساختهای حملونقل (جاده و راهآهن) برای تکمیل این مسیر داشتهاند.
مسیر تجاری شمال-جنوب و راههای فرعی آن
بمبئی هاب جنوبیِ این مسیر است که از طریق دریا تا بندرعباس کشیده میشود و از راه جاده به بندر انزلی در حاشیه دریای خزر میرسد. این مسیر از بندر انزلی به آستاراخان (با کشتی) و از آستاراخان به سایر مناطق فدراسیون روسیه و اروپا (با راهآهن روسیه) میرسد.
خطوط ریلی خلیجفارس تا دریای خزر را که کنار بگذاریم، راههای فرعی مسیر تجاری شمال-جنوب نیز به شرح زیر هستند:
- مسیر آذربایجان: کریدور شمال به جنوب از راه آذربایجان اتصالِ بین هند، ایران، آذربایجان، روسیه و قزاقستان را ممکن میکند. حلقه گمشده این مسیر راهآهن قزوین-رشت-آستارا است که ایران ساخت آن را از چند سال پیش آغاز کرده است.
- ادغام چابهار با راهگذار: هند و ایران قراردادی را در سال 2002 امضا کردند تا چابهار را به بندری بدون محدودیت عمق تبدیل کنند. بندرعباس 85درصد سهم تجارت دریایی را بر عهده دارد و فوقالعاده پرازدحام است. اما چابهار هم ظرفیت بالایی دارد و قرار است ظرفیت کنونی 2.5میلیون تنیِ آن به 12.5میلیون تن در سال برسد. همچنین، برخلاف بندرعباس، چابهار میتواند کشتیهای باری بزرگتر از 100هزار تن را پذیرش کند.
- راهآهن قزاقستان-ترکمنستان-ایران: این مسیر که بهعنوان کریدور شمال-جنوب هم شناخته میشود، یک خط ریلی به طول 677 کیلومتر است که قزاقستان و ترکمنستان را به ایران و خلیجفارس متصل میکند.
- کریدور راهآهن ارمنستان جنوبی-ایران: این راهآهن کوتاهترین مسیر حملونقل را از بنادر دریای سیاه به بنادر خلیجفارس ایجاد میکند، و هزینه ترانزیت را به میزان چشمگیری کاهش میدهد.
اهداف و مزایای اقتصادی راهگذر
براساس قرارداد سال 2002، اهداف اصلی این مسیر عبارتاند از:
- افزایش اثربخشی پیوندهای حملونقل برای سازماندهی انتقال کالا و مسافر در امتداد راهگذر بینالمللی شمال–جنوب.
- بهبود دسترسی به بازارهای جهانی از طریق مسیرهای ریلی، جادهای، دریایی، رودخانهای و هواییِ کشورهای مشارکتکننده؛
- ارتقای امنیت سفر و ایمنی کالاها؛
- هماهنگسازی سیاستها و قوانین حملونقل برای اجرای این موافقتنامه.
و اما مزایای اقتصادی راهگذر عبارتاند از:
- یکی از پیشبینیها و مزایای قطعی این است که با توسعه زیرساختهای حملونقل بین روسیه، آسیای مرکزی، ایران و هند، حجم تجارت بین آنها افزایش مییابد.
- این مسیر تجارت بین کشورهای آسیا و اروپا را تسهیل و تسریع میکند. چگونه؟ با جایگزینکردن مسافت 16000کیلومتری حمل بار از کانال سوئز با یک مسیر 7000کیلومتری، که زمان حمل را تا 40درصد و هزینهها را تا 30درصد کاهش میدهد.
- این راهگذر از راههای ترانزیتی مهم در آسیای میانه است و کشورهایی که در مسیر آن قرار دارند، میتوانند با تشکیل اتحادیه و عقد توافقنامه، بنادر، جادهها، ترمینالها و مسیرهای ریلی خود را توسعه دهند.
- یکی از مهمترین مزایای اقتصادی راهگذر (بهعنوان یک ترانزیت چندوجهی زمینی-دریایی)، امکان استفاده از «بارنامه سراسری» است. ازجمله مزایای بارنامه سراسری میتوانیم به کاهش هزینه ترانزیت و گمرک، ترخیص سریع، افزایش سرعت تحویل بار، ارتقای امنیت کانتینرها، کاهش مشکلات حقوقی، تسریع عملیات بانکی و… اشاره کنیم.
- بهرهبرداری از کریدور شمال-جنوب بهطور مستقیم و غیرمستقیم مشاغل جدیدی را در کشورهای این مسیر ایجاد میکند.
- این مسیر یکپارچه به پایداری محیطزیست نیز کمک میکند.
چالشهای راهگذر بینالمللی شمال–جنوب
بهرهبرداری موفقیتآمیز از این مسیر در گروی حل مسائل ژئوپلیتیکی، توسعه زیرساختها، هماهنگی در امور گمرکی و همکاری سیاسی بین کشورهاست. برخی از مهمترین چالشهای راهگذار را در ادامه ملاحظه میکنید:
- نبودِ یک نهاد قوی برای مقابله با مسائل عملیاتی در محل؛
- مشکلات مربوط به رویههای گمرکی و اسناد مربوط به آن؛
- مسائل مربوط به تأمین مالی زیرساختهای مورد نیاز؛
- تعداد کم واگنها و همچنین مراکز کانتینریکردن بار (Containerization) در مسیر؛
- فقدان قوانین مشترک گذرگاه مرزی بین کشورهای شرکتکننده؛
- تعرفه بالای حمل ریلی از بندرعباس نسبت به حملونقل جادهای؛
- مشکلات امنیتی ناشی از شورشیان اسلامی در شرق و غرب مسیر؛
- و برخی موانع ناشی از هزینههای بالای بیمه.
وضعیت فعلی کریدور
مسیرهای گوناگون این راهگذار به بهرهبرداری رسیدهاند و اولین محموله در سال 2022 با آن جابهجا شد. اما این مسیر هنوز تکمیل نشده است. خطآهن رشت-آستارا آخرین قطعه پازل راهگذر بینالمللی شمال–جنوب است که هنوز در جای خود قرار نگرفته.
هنگامی که این پروژه ریلی به پایان برسد، بندر بمبئی در هند مستقیماً به هلسینکی در فنلاند متصل میشود. این مسیر فقط 13000 کیلومتر طول دارد، از شبکه ریلی و جادهایِ ایران میگذرد و بازههای 60 روزه حمل کالا را به 10 تا 14 روز کاهش خواهد داد.
مهمترین مشکل این پروژه تأمین اعتبار است و باید دید تصمیم دولت چهاردهم در این خصوص چه خواهد بود.
با راهگذار یا بدون آن، ما برای تحویل به دنیا آمدهایم!
امیدواریم با مطالعه این مقاله درباره راهگذر بینالمللی شمال–جنوب، مسیرهای آن، مزایای متعدد و وضعیت کنونیاش اطلاعات کاملتری کسب کرده باشید. چنانچه قصد تجارت در این مسیر را دارید، ما آمادهایم تا کالاهای شما را با امنیت کامل و سرعت بالا جابهجا کنیم.
در شرکت حملونقل بینالمللی «اسپیدکس» تمام سرویسهای حمل بار هوایی، دریایی و جادهای در دسترس هستند تا محمولهتان از مناسبترین مسیر به مقصد برسد. برای کسب اطلاعات بیشتر و استعلام هزینه روی دکمه زیر بزنید.
>

