انواع گواهی مبدأ کدام‌اند؟ ‌کاربردها و مراحل صدور

گواهی مبدأ یا CO (Certificates of Origin) کشور تولیدکننده کالا را مشخص می‌کند. این سند توسط اتاق بازرگانی کشور صادرکننده کالا صادر می‌شود و شامل اطلاعات خریدار و فروشنده، کد تعرفه، شرح کالا، تعداد بسته‌ها، وزن ناخالص، مهر و امضای صادرکننده گواهی و… می‌شود. اما این سند فقط یک نمونه ندارد و از انواع گواهی مبدأ در تجارت بین‌المللی استفاده می‌شود.

با ما همراه باشید تا ضمن معرفی انواع گواهی مبدأ در ایران و خارج از کشور، کاربردها و مراحل صدور آن‌ها را نیز مرور کنیم.

انواع گواهی مبدأ در تجارت بین‌المللی

گواهی مبدأ در تجارت بین‌المللی یک استاندارد و قالب ازپیش‌تعیین‌شده ندارد. بااین‌حال، معمولاً صادرکننده این فرم را تهیه می‌کند که شامل ویژگی‌های اساسی کالا، کد تعرفه، اطلاعات صادرکننده، واردکننده و کشور مبدأ می‌شود.

صادرکننده این جزئیات را با توجه به مقررات گمرکی مقصد مستند می‌کند، آن را به‌صورت الکترونیکی یا محضری به تأیید اتاق بازرگانی کشور مبدأ می‌رساند و فرم را ارسال می‌کند. اینکه دقیقاً چه جزئیاتی باید ثبت شوند، به مقصد کالا بستگی دارد.

انواع گواهی مبدأ معتبر در دو گروه جای می‌گیرند: ترجیحی و غیرترجیحی.

گواهی مبدأ ترجیحی

گواهی مبدأ ترجیحی (Preferential CO) نشان می‌دهد که کالاها واجد شرایط کاهش تعرفه یا رفتار ویژه تحت برخی توافق‌نامه‌های خاص هستند. این گواهی‌ها هنگامی صادر می‌شوند که کالا معیارهای تعیین‌شده در توافق‌نامه تجاری بین کشورهای صادرکننده و واردکننده را داشته باشد.

گواهی‌های ترجیحی عمدتاً توسط کشورهای توسعه‌یافته صادر می‌شود که یک‌سری تخفیفات تعرفه‌ای را برای کشورهای کمترتوسعه‌یافته در نظر گرفته‌اند. همچنین، مسیر استفاده از نرخ عوارض پایین‌تر و سایر مزایای توافق‌نامه‌ها را هموار می‌کنند و برای واردکنندگان بسیار مهم‌اند.

گواهی مبدأ غیرترجیحی

گواهی غیرترجیحی (Non-Preferential CO) یا عمومی (General) فقط کشور مبدأ را نشان می‌دهد و اینکه کالا واجد شرایط ترجیحی نیست. این گواهی‌ها هنگامی استفاده می‌شوند که کالا مشمول نرخ‌های تعرفه استاندارد، و ملزم به رعایت مقررات واردات باشد.

انواع گواهی مبدأ غیرترجیحی مدارکی هستند که مبدأ کالاها را مشخص می‌کنند، اما از تعرفه‌های کاهش‌یافته یا موافقت‌نامه‌های تجاری ویژه بهره نمی‌برند.

انواع گواهی مبدأ در ایران

انواع گواهی مبدأ را که در ایران صادر می‌شوند در ادامه معرفی کرده‌ایم:

گواهی A یا GSP

گواهی GSP (Global System of Trade Preferences) که به‌ نام گواهی A هم شناخته می‌شود، برای صادرات به کشورهای اروپايی (به‌جز 28 کشور عضور اتحادیه اروپا)، آمريکايی، اقيانوسيه، ژاپن، ترکيه، روسيه، قزاقستان، قرقیزستان، اوکراين و بلاروس استفاده می‌شود.

این فرم شش‌برگی مطابق با استاندارد اتاق بازرگانی بین‌المللی است که اتاق بازرگانی و صنایع و معادن آن را تکثیر می‌کند و در اختیار سایر اتاق‌ها قرار می‌دهد. نسخه سه‌برگی این فرم هم برای کشورهای آسیایی و آفریقایی استفاده می‌شود.

گواهی PTA

گواهی PTA (Preferential Trade Agreement) به‌طور ویژه برای معاملات بازرگانی-تجاری بین ایران و پاکستان کاربرد دارد و برای انواع ‌کالاهای کشاورزی، سوخت و… استفاده می‌شود.

گواهی CSTP

انواع گواهی مبدأ CSTP (Certificate of Origin for Specific Trade Preferences) برای صادرات به کشورهایی کاربرد دارد که توافقات خاصی با ایران دارند؛ ازجمله برخی کشورهای آسیایی و آفریقایی. این فرم‌ها هم کشور مبدأ را تایید می‌کنند، هم فرایندهای گمرکی را ساده‌سازی می‌کنند.

گواهی CT-3

فرم‌های اوراسیا (EAEU-Iran FTA Certificate of Origin Form CT-3) برای صادرات به اتحادیه اقتصادی اوراسیا شامل پنج کشور روسیه، بلاروس، ارمنستان، قزاقستان و قرقیزستان استفاده می‌شود.

کاربردهای گواهی مبدأ چیست؟

این فرم‌ها با اهداف گوناگونی صادر می‌شوند و به ‌کار می‌روند. برخی از مهم‌ترین کاربردهای گواهی مبدأ معتبر عبارت‌اند از:

• تسهیل تجارت بین‌الملل: این گواهی (با مشخص‌کردن مبدأ کالا) صادرکننده را قادر می‌سازد تا تحت شرایط ترجیحی تعیین‌شده در قراردادهای تجاری به بازارهای خارجی دسترسی داشته باشد.
• تعیین تعرفه طبق توافقات: گواهی مبدأ برای محاسبه عوارض و مالیات براساس موافقت‌نامه‌های تجاری بین کشورها استفاده می‌شود. این محاسبات شفاف، تحلیل‌ها و بررسی‌های آینده را هم ساده می‌کند.
• انطباق مقررات: این گواهی تضمین می‌کند که کالاها از مقررات واردات/صادرات کشورهای درگیر پیروی می‌کنند، که برای جلوگیری از جریمه یا تأخیر در گمرک ضروری است.
• شفافیت و اعتماد: انواع گواهی مبدأ اعتماد واردکننده، مقامات گمرکی کشور مقصد و حتی مصرف‌کنندگان نهایی را جلب کرده و خیال آن‌ها را از بابت اصالت و کیفیت کالا آسوده می‌کند.
• محافظت در برابر دامپینگ و یارانه‌ها: این گواهی‌ها به جلوگیری از اقدامات تجاری ناعادلانه مانند دامپینگ یا رقابت نابرابر به دلیل یارانه‌های دولتی نیز کمک می‌کنند.

سازمان‌های صادرکننده گواهی مبدأ

مهم‌ترین مرجع صدور گواهی مبدأ اتاق‌های بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی کشور هستند؛ درمجموع 34 اتاق در سطح کشور وجود دارد.

سازمان بنادر و کشتیرانی یا مناطق ویژه اقتصادی (19 منطقه) و سازمان مناطق آزاد تجاری صنعتی (6 منطقه شامل کیش، قشم، چابهار، اروند، ارس و انزلی) در سراسر کشور هم از سازمان‌های صادرکننده گواهی مبدأ هستند. مراجع رسمی ذی‌ربط در داخل كشور موظف‌اند گواهی‌های صادرشده از این مناطق را بپذیرند.

مراحل صدور گواهی مبدأ

مراحل صدور گواهی مبدأ سرراست است و در چهارگام خلاصه می‌شود:

1. به «سامانه یکپارچه کارت بازرگانی هوشمند» به نشانی chambertrust.irمراجعه کنید.
2. پس از دریافت نام کاربری و گذرواژه، وارد بخش گواهی مبدأ بشوید.
3. گزینه صدور گواهی مبدأ را انتخاب کنید و مراحل آن را یک‌به‌یک تکمیل کنید.
4. هروقت از طرف اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی برایتان پیامک ارسال شد، می‌توانید به نزدیک‌ترین اتاق مستقر در محل سکونت‌ خود مراجعه و اصل گواهی را دریافت کنید.

*با مراجعه حضوری به سازمان‌های صادرکننده (همراه با مدارک لازم) هم می‌توانید درخواست‌ خود را ثبت و این گواهی را دریافت کنید.

مدارک لازم برای صدور گواهی

• تصویر پروانه گمرکی؛
• تصویر بارنامه؛
• فیش بانکی پرداخت هزینه؛
• فهرست عدل‌بندی یا پکینگ‌لیست؛
• تصویر کارت بازرگانی یا تأییدیه استعلام اعتبار؛
• معرفی‌نامه (برای اشخاص حقوقی، غیر از مدیرعامل یا اعضای هیئت‌مدیره)؛

هزینه‌های صدور گواهی

براساس مصوبه مورخ 30/11/1402 گروه نمایندگان اتاق بازرگانی، هزینه‌های ورودی، عضویت و صدور انواع گواهی مبدأ به ‌شرح زیر است:

• 1 میلیون تومان ورودیِ اتاق بازرگانی که تنها یک بار دریافت می‌شود؛
• 2 میلیون تومان حق عضویت سالانه؛
• 500 هزار تومان برای صدور هر گواهی برای صادرات (صرف‌نظر از مبلغ اظهارنامه).

*فرم‌های تأیید اسناد و امضای اوراق رایگان هستند.

کلام پایانی

گواهی مبدأ اطلاعات لازم برای اجرای توافق‌ها و سیاست‌های تجاری را در اختیار گمرکات قرار می‌دهد. این سند تضمین می‌کند که کالاها با مقررات کشور مقصد مطابقت دارند و با تأیید مبدأ کالا به پردازش و ترخیص سریع آن کمک می‌کنند.

اگر پرسش دیگری درباره این سند دارید، آن را از طریق بخش نظرات با ما در میان بگذارید و اگر برای حمل امن و سریع محموله‌ خود به سراسر دنیا به ‌دنبال یک شرکت حمل‌ونقل بین‌المللی مطمئن هستید، از طریق راه‌های ارتباطی درج‌شده با کارشناسان «اسپیدکس» در ارتباط باشید.